تولید رادیو داروی ایرانی برای تشخیص گره‌های لنفاوی سرطانی
یک شرکت دانش‌بنیان موفق به تولید ماده مؤثره رادیوداروی تیلمانوسپت شده است. این دستاورد، دانش فنی ساخت فناوری پیشرفته تصویربرداری از سیستم لنفاوی را در ایران بومی‌سازی کرده و گامی مهم در پیشرفت علم...
به گزارش پایگاه خبری پژوهندگان عصر، رادیوداروی جدیدی که قابلیت اتصال به رادیوایزوتوپ تکنسیوم را دارد و به شناسایی دقیق گره‌های لنفاوی درگیر با سرطان کمک می‌کند، پس از موفقیت در مراحل پیش‌بالینی، اکنون وارد فاز بالینی شده است. تولید داخلی تیلمانوسپت می‌تواند هزینه نقشه‌برداری سیستم لنفاوی را تا حدود یک‌دهم قیمت جهانی کاهش دهد و با توجه به کاربرد آن در انواع مختلف سرطان‌ها، امکان استفاده از این فناوری برای تقریباً ۹۰ درصد بیماران سرطانی را فراهم می‌کند. تشخیص مسیر گسترش سرطان یکی از عوامل کلیدی در انتخاب روش درمان و انجام جراحی به شمار می‌رود. سیستم لنفاوی به عنوان یکی از مسیرهای اصلی انتقال سلول‌های سرطانی در فرایند متاستاز شناخته می‌شود و شناسایی دقیق گره‌های لنفاوی درگیر می‌تواند از انجام جراحی‌های غیرضروری جلوگیری کند.
تصویربرداری از سیستم لنفاوی از اهمیت بالایی برخوردار است. یکی از چالش‌های اصلی در درمان برخی سرطان‌ها، تشخیص دقیق میزان درگیری سیستم لنفاوی است. سلول‌های سرطانی در بسیاری از سرطان‌ها، از جمله سرطان پستان، ریه و دستگاه تناسلی، می‌توانند از طریق سیستم لنفاوی به سایر نقاط بدن منتقل شوند. به همین دلیل، جراحان باید پیش از تصمیم‌گیری درباره نحوه انجام عمل، محل و میزان درگیری گره‌های لنفاوی را تا حد ممکن مشخص کنند. در صورت عدم شناسایی صحیح گره‌های درگیر، ممکن است برای اطمینان از خارج شدن بافت‌های آلوده، بخش وسیع‌تری از سیستم لنفاوی برداشته شود که این نوع جراحی می‌تواند عوارض مختلفی برای بیمار به همراه داشته باشد و بر عملکرد سیستم لنفاوی و گردش مایعات بدن تأثیر بگذارد. بنابراین، فناوری‌هایی که قادر به شناسایی دقیق گره‌های لنفاوی درگیر هستند، در روند تشخیص و برنامه‌ریزی درمان از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند.
رادیوداروی تیلمانوسپت به منظور تصویربرداری اختصاصی از سیستم لنفاوی توسعه یافته است. پس از تزریق این رادیودارو و انجام تصویربرداری، می‌توان موقعیت گره‌های لنفاوی و میزان درگیری آن‌ها را با دقت بیشتری بررسی کرد. ساختار این رادیودارو به گونه‌ای طراحی شده است که ضمن حمل رادیوایزوتوپ تشخیصی تکنسیوم، قابلیت اتصال به گیرنده‌های موجود روی سطح سلول‌های سرطانی را دارد. به این ترتیب، رادیودارو می‌تواند در فرایند تصویربرداری به شناسایی محل مورد نظر کمک کند. شرکت دانش‌بنیان آپرین سما فارمد با تولید ماده مؤثره این رادیودارو، دانش فنی ساخت آن را در داخل کشور توسعه داده است. تیلمانوسپت از سال ۲۰۱۳ در انحصار آمریکا قرار داشت و اکنون ایران با دستیابی به فناوری تولید آن، به دومین کشور دارای این فناوری تبدیل شده است. این محصول پس از پشت سر گذاشتن مراحل پیش‌بالینی، وارد مرحله مطالعات بالینی شده است.
یکی از مهم‌ترین مزیت‌های تولید داخلی تیلمانوسپت، کاهش هزینه استفاده از این فناوری است. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، هزینه نقشه‌برداری سیستم لنفاوی با استفاده از این رادیودارو در ایران می‌تواند به حدود یک‌دهم هزینه‌های مشابه در بازار جهانی برسد. کاهش چنین هزینه‌ای می‌تواند دسترسی مراکز درمانی و بیماران به فناوری‌های پیشرفته تشخیص را افزایش دهد. از سوی دیگر، قیمت رقابتی این محصول زمینه مناسبی برای حضور آن در بازار کشورهای دیگر و توسعه صادرات رادیودارو نیز فراهم می‌آورد. با توجه به نقش سیستم لنفاوی در گسترش انواع مختلف سرطان، این فناوری محدود به یک نوع سرطان نیست و طبق اطلاعات ارائه‌شده، می‌تواند در حدود ۹۰ درصد بیماران مبتلا به سرطان‌های مختلف کاربرد داشته باشد.
تیلمانوسپت به دلیل هدف‌گذاری تصویربرداری از گسترش سرطان در سیستم لنفاوی، توجه ویژه‌ای را به خود جلب کرده است و می‌تواند در طیف وسیعی از سرطان‌ها مورد استفاده قرار گیرد. رادیوداروهای تشخیصی به سه گروه اصلی تقسیم می‌شوند: رادیوداروهای مبتنی بر FDG که بر پایه ساختاری مشابه گلوکز عمل می‌کنند و به دلیل مصرف بالای گلوکز در بسیاری از سلول‌های سرطانی، امکان شناسایی این سلول‌ها را فراهم می‌کنند. با این حال، سلول‌های غیرسرطانی نیز از گلوکز استفاده می‌کنند و این موضوع می‌تواند انتخاب‌گری این روش را کاهش دهد. رادیوداروهای مبتنی بر آنتی‌بادی به دلیل ویژگی‌های مولکولی آنتی‌بادی‌ها، می‌توانند انتخاب‌گری بالاتری نسبت به سلول‌های هدف داشته باشند، اما اندازه بزرگ‌تر مولکول‌های آنتی‌بادی می‌تواند احتمال بروز واکنش‌های حساسیتی را افزایش دهد. رادیوداروهای پپتیدی از پپتیدهای اختصاصی برای اتصال به گیرنده‌های سطح سلول‌های سرطانی استفاده می‌کنند و اندازه کوچک‌تر این مولکول‌ها می‌تواند به کاهش احتمال واکنش‌های حساسیتی و افزایش وضوح تصاویر کمک کند. تیلمانوسپت نیز در این دسته قرار می‌گیرد و ساختار پپتیدی آن امکان هدف‌گیری دقیق‌تر سلول‌های مورد نظر را فراهم می‌کند.
تولید تیلمانوسپت در داخل کشور، علاوه بر ایجاد دسترسی به یک فناوری پیشرفته تشخیصی، می‌تواند هزینه استفاده از این روش را نیز کاهش دهد. کاهش وابستگی به واردات، امکان توسعه خدمات مرتبط و قابلیت سفارشی‌سازی و پشتیبانی داخلی از دیگر مزایای توسعه چنین محصولاتی در کشور است. همچنین، قرار گرفتن ایران در میان کشورهای دارای دانش فنی تولید این رادیودارو، ظرفیت‌هایی را برای توسعه بازار منطقه‌ای و صادرات ایجاد می‌کند؛ به‌ویژه آنکه هزینه پایین‌تر تولید می‌تواند یکی از عوامل مؤثر در رقابت‌پذیری محصول در بازارهای خارجی باشد. توسعه این رادیودارو نمونه‌ای از ورود فناوری نانو و مهندسی مولکولی به حوزه پزشکی هسته‌ای است؛ حوزه‌ای که در آن ترکیب یک مولکول هدفمند با رادیوایزوتوپ می‌تواند اطلاعاتی را در اختیار پزشک قرار دهد که در تشخیص و برنامه‌ریزی درمان اهمیت دارد. با ادامه مراحل بالینی و فراهم شدن زیرساخت‌های لازم برای استفاده گسترده‌تر، تیلمانوسپت می‌تواند به یکی از محصولات مهم سبد رادیوداروهای تولید داخل تبدیل شود و هم‌زمان مسیر حضور فناوری‌های ایرانی در بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی را نیز هموار کند.