بازنگری در سند علوم و فناوری‌های شناختی: اولویت‌بندی حوزه‌های کلیدی

به گزارش پایگاه خبری پژوهندگان عصر، محمد عسکریان، دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، در حاشیه جلسه ۲۵۸ ستاد علم و فناوری با اشاره به مباحث مطرح‌شده در این جلسه بیان کرد: در این جلسه، ارائه گزارش ارزیابی و نظارت بر اجرای سند علوم و فناوری‌های شناختی در دستور کار قرار داشت.

وی افزود: در این جلسه دو گزارش ارائه شد؛ گزارش اول از سوی ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری و گزارش دوم نیز گزارشی نظارتی درباره روند اجرای سند بود که از سوی همکاران ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه گردید.

سند علوم شناختی؛ نخستین سند توسعه فناوری‌های اولویت‌دار

عسکریان با اشاره به سابقه تصویب سند علوم و فناوری‌های شناختی گفت: این سند در سال ۱۳۹۰ به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسید و نخستین سند در حوزه توسعه فناوری‌های اولویت‌دار ذیل نقشه جامع علمی کشور بود که به تصویب رسید.

وی ادامه داد: پس از آن، اسناد توسعه فناوری‌های اولویت‌دار دیگری که عمدتاً فناوری‌های مورد تأکید نقشه جامع علمی کشور بودند، تدوین و نهایی شدند و در نهایت به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسیدند که از جمله آن‌ها می‌توان به سند هوافضا، سند سلول‌های بنیادی، سند گیاهان دارویی و طب سنتی و سایر اسناد این حوزه اشاره کرد.

عسکریان با گرامیداشت یاد و خاطره شهید دکتر خرازی، نخستین دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی، اظهار داشت: یاد این شهید بزرگوار نیز در جلسه گرامی داشته شد.

شش حوزه اصلی علوم شناختی باید مورد توجه قرار گیرد

دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به حوزه‌های مختلف علوم شناختی بیان کرد: علوم و فناوری‌های شناختی در پنج تا هفت حوزه و دیسیپلین اصلی از جمله زبان‌شناسی شناختی، روان‌شناسی شناختی، فلسفه ذهن، علوم محاسباتی شناختی و علوم اعصاب شناختی و از یک زاویه دیگر در سه لایه علوم بنیادی شناخت، لایه مدل‌سازی و محاسبات و لایه فناوری‌های شناختی تعریف شده است.

وی افزود: یکی از نکاتی که اعضای ستاد در این جلسه بر آن تأکید داشتند این بود که تمامی ساحت‌ها باید در سیاستگذاری و برنامه‌ریزی‌های مرتبط با علوم شناختی مورد توجه قرار گیرند و نباید تمرکز صرف بر یک یا چند حوزه خاص باشد.

عسکریان ادامه داد: بر اساس گزارش ارائه‌شده، در برخی بخش‌ها اقدامات خوبی انجام شده است؛ به‌ویژه در حوزه توسعه فناوری‌های مرتبط با سلامت و نورولوژی فعالیت‌های بیشتری صورت گرفته است.

وی تصریح کرد: در مقابل، در زمینه مباحث مبانی نظری و فلسفی، آموزش، موضوعات مرتبط با جنگ شناختی، امنیت روانی و همچنین علوم اجتماعی و انسانی شناختی، اقدامات کمتری انجام شده که اعضای جلسه نسبت به این موضوع نکاتی را مطرح کردند.

تحقق عینی چهار هدف سند

عسکریان با تشریح نتایج گزارش نظارتی اجرای سند گفت: این سند دارای هفت هدف و ۱۷ اقدام ملی است که بر اساس ارزیابی انجام‌شده، از میان هفت هدف پیش‌بینی‌شده، چهار هدف دارای دستاورد عینی بوده، دو هدف به خروجی اولیه رسیده و در خصوص یک هدف نیز فعالیت‌های اولیه برای تحقق آن انجام شده است.

وی ادامه داد: این اقدامات توسط ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی و سایر بازیگران فعال در کشور دنبال شده است.

عسکریان درباره وضعیت ۱۷ اقدام مندرج در سند نیز اظهار کرد: از میان ۱۷ اقدام، یک اقدام به‌صورت کامل انجام شده، هشت اقدام دارای دستاورد عینی، سه اقدام دارای خروجی اولیه و چهار اقدام در مرحله فعالیت اولیه قرار دارند و یکی از اقدامات نیز مغفول واقع شده است.

۹ چالش اساسی در اجرای سند علوم شناختی

وی با اشاره به جمع‌بندی چالش‌های مطرح‌شده در گزارش نظارتی گفت: در مجموع، ۹ چالش و نکته راهبردی در زمینه اجرای سند مورد توجه قرار گرفت.

عسکریان افزود: ضرورت تلاش بیشتر برای توسعه بازار، تجاری‌سازی و صنعتی‌سازی فناوری‌های شناختی، توجه به پوشش بیمه‌ای خدمات توانبخشی شناختی، تولید متون آموزشی بومی و ایرانی ـ اسلامی، پرهیز از فروکاستن علوم شناختی صرفاً به فناوری‌های شناختی، تأمین مالی پیشرفته و توسعه سرمایه‌گذاری خطرپذیر از جمله این چالش‌هاست.

وی ادامه داد: همچنین نبود شاخص‌های زمان‌دار برای ارزیابی تحقق اهداف و اقدامات سند، ضرورت شتاب‌بخشی به فاز بالینی رابط مغز و رایانه (BCI)، موضوع ناپایداری و قطع ردیف بودجه و همچنین نبود اولویت‌بندی و نقشه راه مشخص، از دیگر چالش‌هایی بود که در بررسی اجرای سند مورد توجه قرار گرفت.

عسکریان خاطرنشان کرد: موضوع نبود اولویت‌بندی و نقشه راه در خود سند نیز مورد اشاره قرار گرفته بود و لازم است در بازنگری سند به‌صورت جدی مورد توجه قرار گیرد.

لزوم مشارکت بازیگران مختلف در بازنگری سند

دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره جمع‌بندی جلسه گفت: با توجه به اینکه افق زمانی سند علوم و فناوری‌های شناختی به پایان رسیده و افق چشم‌انداز آن سال ۱۴۰۴ بوده است، مقرر شد این سند مورد بازنگری قرار گیرد.

وی تأکید کرد: در فرآیند بازنگری سند، علاوه بر توجه به اولویت‌بندی حوزه‌های مختلف علوم شناختی، باید مشارکت و نقش‌آفرینی بازیگران مختلف نیز مورد توجه قرار گیرد.

عسکریان افزود: فرهنگستان علوم، انجمن‌های علمی و مؤسسات پژوهشی مرتبط، شورای تحول و ارتقای علوم انسانی و سایر بازیگرانی که در لایه‌ها و ساحت‌های مختلف علوم شناختی فعالیت دارند، باید در فرآیند به‌روزرسانی سند حضور داشته باشند.

وی ادامه داد: این مجموعه‌ها علاوه بر مشارکت در فرآیند به‌روزرسانی سند، باید در مراحل اجرایی‌سازی و اجرای سند نیز نقش مؤثری داشته باشند.

دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی در پایان گفت: هدف این است که در بازنگری سند، ضمن توجه به اولویت‌های واقعی کشور در حوزه علوم شناختی، از ظرفیت تمامی بخش‌ها و بازیگران مرتبط استفاده شود تا سند جدید بتواند مسیر توسعه این حوزه را با انسجام و اثربخشی بیشتری دنبال کند.