کتابی تازه درباره ابراهیم گلستان؛ پیوند ادبیات مدرن و سینمای موج نو ایران در یک پژوهش انگلیسی
مهدی صدیقیان_پژوهشگر مطالعات فرهنگی
کتاب تازه‌ای درباره زندگی و آثار ابراهیم گلستان، نویسنده و فیلمساز ایرانی، به قلم پرویز جاهد در انتشارات دانشگاهی Bloomsbury Academic منتشر خواهد شد؛ اثری که تلاش می‌کند نقش گلستان را در تحول ادبیات مدرن فارسی و شکل‌گیری سینمای موج نو ایران بررسی کند.
کتاب «سینما و ادبیات مدرنیستی ابراهیم گلستان» قرار است در دسامبر ۲۰۲۶ منتشر شود. صفحه رسمی ناشر تاریخ انتشار نسخه چاپی را ۱۰ دسامبر ۲۰۲۶ اعلام کرده و کتاب در ۲۷۲ صفحه عرضه خواهد شد.
این کتاب نوشته پرویز جاهد، پژوهشگر و منتقد سینما، است و به بررسی همزمان فعالیت‌های ادبی و سینمایی گلستان می‌پردازد؛ دو حوزه‌ای که به گفته ناشر، ارتباط میان آن‌ها در پژوهش‌های دانشگاهی غربی تاکنون به شکل جامعی بررسی نشده است.
گلستان؛ نویسنده‌ای میان ادبیات و سینما
ابراهیم گلستان در تاریخ فرهنگی معاصر ایران چهره‌ای است که فعالیت‌های ادبی و سینمایی او از یکدیگر جدا نیستند. ناشر، کتاب او را یکی از چهره‌های مهم تحول داستان‌نویسی مدرن فارسی معرفی می‌کند و همزمان نقش او را در شکل‌گیری سینمای موج نو ایران در دهه ۱۹۶۰ مورد توجه قرار می‌دهد.
گلستان علاوه بر داستان‌نویسی، از فیلمسازانی بود که در دهه‌های پیش از انقلاب به تجربه‌های متفاوتی در سینمای مستند و داستانی پرداخت. در معرفی رسمی کتاب آمده است که او در سال ۱۹۵۷ استودیوی مستقل خود را تأسیس کرد و در ساخت برخی از نخستین فیلم‌های مستند صنعتی و شاعرانه ایران نقش داشت. از جمله این آثار می‌توان به «یک آتش» و «موج، مرجان، خارا» اشاره کرد.
از «خانه سیاه است» تا «خشت و آینه»
یکی از بخش‌های مهم زندگی هنری گلستان، همکاری او با فروغ فرخزاد است. بر اساس معرفی ناشر، گلستان در تولید فیلم «خانه سیاه است» در سال ۱۹۶۳ با فروغ فرخزاد همکاری داشت؛ اثری که در تاریخ سینمای مستند ایران جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده است.
گلستان چند سال بعد فیلم سینمایی «خشت و آینه» را ساخت. این فیلم که در سال ۱۹۶۵ ساخته شد، یکی از آثار مهم سینمای مدرن ایران محسوب می‌شود و در کتاب تازه جاهد نیز یک فصل به بررسی ساختار و فرم آن اختصاص دارد.
کتابی درباره رابطه ادبیات و تصویر
یکی از نکات اصلی کتاب جاهد، بررسی رابطه میان نوشتن و فیلم‌سازی در آثار گلستان است. فهرست مطالب کتاب نشان می‌دهد نویسنده فقط زندگی‌نامه‌ای از گلستان ارائه نکرده، بلکه فصل‌هایی را به زیبایی‌شناسی فیلم‌های مستند او، سبک داستان‌نویسی، رابطه میان نوشتن و دوربین و تحلیل ساختاری فیلم‌های سینمایی‌اش اختصاص داده است.
از جمله فصل‌های کتاب می‌توان به این عناوین اشاره کرد:
* سفر در سایه‌ها: گلستان میان سیاست، ادبیات و سینما
* میان نور و سایه: زیبایی‌شناسی واقعیت در فیلم‌های مستند گلستان
* بافتن سایه‌ها: سبک در داستان‌های گلستان
* ردیابی سایه‌ها: گلستان و نوشتن با دوربین
* هندسه سایه‌ها: خوانش «خشت و آینه» از منظر فرم
* دره سایه‌ها: ساختار روایی و معنای نمادین در «اسرار گنج دره جنی»
چرا انتشار این کتاب اهمیت دارد؟
انتشار این کتاب از این جهت قابل توجه است که یک اثر دانشگاهی انگلیسی‌زبان، بخش مهمی از تاریخ ادبیات و سینمای مدرن ایران را در مرکز توجه قرار می‌دهد. به نوشته ناشر، آثار ادبی و سینمایی گلستان، با وجود تأثیرگذاری او بر ادبیات و سینمای ایران، در فضای دانشگاهی غرب به اندازه کافی بررسی نشده‌اند. کتاب جاهد تلاش می‌کند این خلأ را با مطالعه‌ای متمرکز بر ارتباط میان ادبیات، سینما و اندیشه گلستان تا حدی پر کند.
نویسنده کتاب کیست؟
پرویز جاهد پژوهشگر، منتقد و فیلمساز است و دکترای مطالعات فرهنگی سینما را از دانشگاه سنت‌اندروز بریتانیا دریافت کرده است. او پیش از این نیز درباره سینمای ایران آثار پژوهشی منتشر کرده است؛ از جمله کتاب «The New Wave Cinema in Iran: A Critical Study» که در سال ۲۰۲۲ توسط Bloomsbury منتشر شد. همچنین جاهد ویراستار دو جلد از مجموعه Directory of World Cinema: Iran بوده است.
کتابی برای بازخوانی یک چهره مهم فرهنگی ایران
کتاب «سینما و ادبیات مدرنیستی ابراهیم گلستان» قرار است از منظر ادبی، سینمایی و فرهنگی به میراث ابراهیم گلستان نگاه کند و ارتباط میان داستان‌ها، فیلم‌ها و تجربه‌های فکری او را بررسی کند.
