پرتاب فضاپیمای نمونه‌بردار فوبوس به سمت قمر مریخ در ۲۷ مهر توسط ماموریت ام‌ام‌ایکس ژاپن
در حالی که ناسا و چین در تلاشند تا نمونه‌هایی از مریخ به زمین بیاورند، ژاپن به زودی فضاپیمایی را برای جمع‌آوری نمونه از فوبوس، قمر کوچک مریخ، به فضا پرتاب می‌کند. این اقدام نشان‌دهنده پیشرفت‌های جدید...
در اواسط ماه اوت، کشور ژاپن از فضاپیمای ویژه پروژه «کاوش قمرهای مریخ» یا MMX رونمایی کرد؛ این مأموریت به جمع‌آوری نمونه‌هایی از فوبوس، قمر مریخ و بازگرداندن آن به زمین می‌پردازد که تاکنون سابقه نداشته است. رونمایی اخیر در مرکز فضایی تانگاشیما، محل پرتاب ام‌ام‌ایکس به سوی سیاره سرخ با استفاده از موشک H3، انجام شد. اکنون ژاپن اطلاعات دقیق‌تری درباره زمان اجرای این مأموریت ارائه کرده است.
آژانس کاوش‌های هوافضای ژاپن (جاکسا) در روز پنجشنبه گذشته اعلام کرد که اگر همه‌چیز طبق برنامه پیش برود، فضاپیمای ام‌ام‌ایکس در تاریخ ۱۹ اکتبر ساعت ۱۹:۴۱ به وقت گرینویچ (۲۷ مهر ساعت ۲۳:۱۱ به وقت ایران) پرتاب خواهد شد. این تاریخ نخستین روز از پنجره پرتاب مأموریت است که تا ۷ نوامبر (۱۶ آبان) ادامه خواهد داشت. جاکسا در ابتدا برنامه‌ریزی کرده بود که ام‌ام‌ایکس را در سال ۲۰۲۴ پرتاب کند، اما به دلیل مشکلاتی که برای موشک H3 پیش آمد، مجبور به تأخیر در پرتاب شد. مریخ و زمین تنها یک بار در هر ۲۶ ماه در موقعیتی مناسب برای انجام مأموریت‌های بین‌سیاره‌ای قرار می‌گیرند و این موضوع سبب تأخیر قابل توجهی شده است.
سفر ام‌ام‌ایکس به مریخ تقریباً یک سال به طول خواهد انجامید. فضاپیما پس از قرارگیری در مدار سیاره سرخ، به بررسی و نقشه‌برداری از دو قمر کوچک آن، یعنی فوبوس و دیموس خواهد پرداخت. قطر این دو قمر به‌ترتیب حدود ۲۲ کیلومتر و ۱۲ کیلومتر است.
بخشی از این بررسی‌ها به تیم مأموریت کمک می‌کند تا محل مناسبی برای فرود روی فوبوس انتخاب کند. سپس فضاپیما از مدار یک سطح‌نورد ۲۵ کیلوگرمی به نام ایدفیکس (Idefix) که توسط فرانسه و آلمان ساخته شده، استفاده خواهد کرد. این ربات کوچک که نامش از شخصیت سگ در مجموعه کمیک فرانسوی «آستریکس» گرفته شده، سطح فوبوس را با استفاده از مجموعه‌ای از ابزارهای علمی به‌طور دقیق بررسی خواهد کرد.
سپس فضاپیمای ام‌ام‌ایکس به‌تدریج به فوبوس نزدیک خواهد شد و در نهایت با برقراری تماس با سطح آن، حدود ۱۰ گرم از مواد سطحی قمر را جمع‌آوری خواهد کرد. ام‌ام‌ایکس در سال ۲۰۳۰ همراه با این نمونه‌ها مدار مریخ را ترک کرده و در سال ۲۰۳۱ آن‌ها را برای تجزیه‌وتحلیل به زمین خواهد رساند. مأموریت ام‌ام‌ایکس با هدف درک بهتر ماهیت و خاستگاه فوبوس و دیموس انجام می‌شود. مقام‌های جاکسا در توضیحات مأموریت نوشته‌اند: «درک چگونگی شکل‌گیری مریخ و دو قمر آن، موضوعی است که در علوم منظومه شمسی همچنان بحث‌های زیادی درباره‌اش وجود دارد.»
جاکسا افزود: «مشاهدات سنجش از دور فضاپیمای ام‌ام‌ایکس و بررسی‌های دقیق نمونه بازگردانده‌شده مشخص خواهد کرد که آیا فوبوس و دیموس بقایای مریخ اولیه هستند که از آوار ناشی از برخوردی عظیم با سیاره جوان شکل گرفته‌اند، یا اینکه دو قمر در واقع سیارک‌هایی هستند که در دام گرانش مریخ افتاده و موادی را از بخش‌های بیرونی منظومه شمسی با خود آورده‌اند.»
تا به امروز، هیچ فضاپیمایی موفق به بازگرداندن نمونه‌ای از سامانه مریخ به زمین نشده است. روسیه تلاش کرد با مأموریت «فوبوس-گرانت» این کار را انجام دهد و از قمر بزرگ‌تر مریخ نمونه‌برداری کند؛ اما فضاپیما اندکی پس از پرتاب در نوامبر ۲۰۱۱ دچار نقص فنی شد و حتی نتوانست از مدار زمین خارج شود. اتحاد جماهیر شوروی نیز در سال ۱۹۸۸ دو کاوشگر به سوی فوبوس پرتاب کرد، اما هیچ‌کدام نتوانستند به اهداف مأموریت خود دست یابند. ناسا نیز قصد دارد نمونه‌های دست‌نخورده‌ای را که مریخ‌نورد پرسویرنس پیش‌تر از سطح مریخ جمع‌آوری کرده است، به زمین بازگرداند؛ اما هنوز مشخص نیست این کار چه زمانی و آیا اصلاً انجام خواهد شد یا نه. ناسا معماری اولیه مأموریت بازگشت نمونه‌های مریخ را بیش از حد پرهزینه تشخیص داده و در حال بررسی گزینه‌های دیگری است.
با این حال، دلایل خوبی وجود دارد که باور کنیم ژاپن در جایی که دیگران شکست خورده‌اند، موفق خواهد شد. این کشور سابقه موفقی در بازگرداندن نمونه از اجرام کوچک منظومه شمسی دارد. مأموریت هایابوسا در ژوئن ۲۰۱۰ ذراتی از سیارک ایتوکاوا را به زمین آورد و هایابوسا ۲ نیز در دسامبر ۲۰۲۰ نمونه‌هایی از سیارک ریوگو را به زمین بازگرداند.