وقتی صفحه‌نمایش جای کودکی را می‌گیرد؛ مطالعه‌ای جهانی درباره اثر استفاده زیاد از موبایل و تبلت
مهدی صدیقیان_پژوهشگر مطالعات فرهنگی
به گزارش گاردین؛ یک مطالعه جهانی که داده‌های مربوط به بیش از ۲.۸ میلیون کودک در ۶۴ کشور را بررسی کرده، نشان می‌دهد استفاده بیشتر از صفحه‌نمایش با مجموعه‌ای از پیامدهای نامطلوب در رشد، یادگیری و وضعیت عاطفی کودکان ارتباط دارد؛ یافته‌ای که بار دیگر بحث درباره میزان استفاده کودکان از موبایل، تبلت، تلویزیون و دیگر ابزارهای دیجیتال را جدی‌تر کرده است.
این پژوهش که در نشریه JAMA Pediatrics منتشر شده، یک «مرور چتری» است؛ یعنی پژوهشگران به جای بررسی مستقیم گروهی از کودکان، نتایج مجموعه‌ای از مرورهای پژوهشی بزرگ‌تر را کنار هم گذاشته‌اند تا تصویر گسترده‌تری از رابطه میان استفاده از صفحه‌نمایش و وضعیت رشد کودکان به دست آورند. پژوهشگران دانشگاه کلگری در کانادا هدایت این بررسی را بر عهده داشته‌اند.
بر اساس نتایج این بررسی، استفاده بیشتر از صفحه‌نمایش با عملکرد تحصیلی کلی پایین‌تر و همچنین رشد ضعیف‌تر مهارت‌های زبانی ارتباط داشته است. با این حال، وقتی پژوهشگران درس‌های مشخصی مانند ریاضی، خواندن و علوم را جداگانه بررسی کردند، ارتباط مشخصی با پیشرفت در این درس‌ها پیدا نکردند؛ البته خود پژوهشگران هشدار داده‌اند که این حوزه‌ها در مطالعات قبلی کمتر بررسی شده‌اند و بنابراین نمی‌توان از این بخش نتیجه قطعی گرفت.
بخش دیگری از یافته‌ها به وضعیت عاطفی و اجتماعی کودکان مربوط می‌شود. میزان بالاتر استفاده از صفحه‌نمایش با مشکلات عاطفی و ارتباط با همسالان، نشانه‌هایی از اضطراب و افسردگی و همچنین برخی مشکلات رفتاری مانند پرخاشگری و نشانه‌های مرتبط با اختلال کم‌توجهی/بیش‌فعالی همراه بوده است.
اما اینجا یک نکته مهم وجود دارد: این نتایج به معنای آن نیست که صفحه‌نمایش به‌تنهایی باعث اضطراب، مشکلات یادگیری یا مشکلات رفتاری کودکان می‌شود.
موبایل مقصر همه مشکلات نیست
پژوهشگران خودشان تأکید کرده‌اند که استفاده از صفحه‌نمایش تنها یکی از عوامل مرتبط با وضعیت رشد و سلامت کودکان است. کارشناسانی که این مطالعه را بررسی کرده‌اند نیز گفته‌اند که بخش قابل توجهی از داده‌های موجود از مطالعاتی به دست آمده که نمی‌توانند رابطه علت و معلولی را اثبات کنند. به بیان ساده، ممکن است کودکی که مشکلات عاطفی یا تحصیلی دارد، بیشتر به سمت صفحه‌نمایش برود؛ بنابراین رابطه میان این دو می‌تواند پیچیده‌تر از یک رابطه ساده «صفحه‌نمایش بیشتر، مشکل بیشتر» باشد.
از سوی دیگر، پژوهش‌های مورد بررسی انواع مختلف استفاده از صفحه‌نمایش را کنار هم قرار داده‌اند؛ از تماشای تلویزیون و بازی‌های ویدئویی گرفته تا شبکه‌های اجتماعی و تماس‌های تصویری. بنابراین هنوز نمی‌توان گفت همه انواع استفاده دیجیتال اثر یکسانی بر کودکان دارند. یکی از کارشناسان در گفت‌وگو با گاردین نیز تأکید کرده که داده کافی برای تفکیک دقیق اثر فعالیت‌های مختلف، مانند بازی یا شبکه‌های اجتماعی، وجود نداشته است.
مسئله فقط «چقدر» نیست؛ «چگونه» هم مهم است
اهمیت این یافته‌ها شاید در این باشد که بحث درباره فناوری برای کودکان را از یک سؤال ساده ــ «چند ساعت موبایل مجاز است؟» ــ به پرسش‌های گسترده‌تری منتقل می‌کند: کودک با صفحه‌نمایش چه کاری انجام می‌دهد؟ چه محتوایی می‌بیند؟ آیا هنگام استفاده با والدین یا همسالان تعامل دارد؟ و آیا صفحه‌نمایش جای خواب، بازی، گفت‌وگو، کتاب خواندن یا فعالیت‌های روزمره را گرفته است؟
مطالعه جدید نشان می‌دهد استفاده بیشتر از صفحه‌نمایش با پیامدهای مختلف رشد کودک ارتباط دارد، اما همزمان یادآوری می‌کند که رشد کودکان حاصل مجموعه‌ای از عوامل است و نمی‌توان همه مشکلات آموزشی یا عاطفی آنان را به یک وسیله نسبت داد.
برای خانواده‌ها و مدارس، شاید مهم‌ترین پیام این پژوهش نه «حذف صفحه‌نمایش»، بلکه توجه دقیق‌تر به جایگاهی باشد که فناوری در زندگی روزمره کودک پیدا کرده است؛ جایی که پرسش اصلی دیگر فقط مدت زمان استفاده نیست، بلکه این است که صفحه‌نمایش چه چیزی را از زندگی واقعی کودک گرفته یا به آن اضافه کرده است.
