مشاهده بی‌سابقه سطح خروشان ابط‌الجوزا برای نخستین‌بار با جزئیات کامل
تصاویر تلسکوپ آلما نشان‌دهنده‌ی سطح ناآرام ابط‌الجوزا هستند. این تصاویر از پایداری لکه‌های داغ و حرکت شدید پلاسما در این غول سرخ در حال مرگ خبر می‌دهند. این یافته‌ها به درک بهتر از وضعیت این ستاره...
برای نخستین بار، سطح خروشان ابط‌الجوزا با جزئیات بی‌سابقه‌ای مشاهده شد. تصاویر تلسکوپ آلما از سطح تلاطم‌زده‌ی ابط‌الجوزا، به بررسی پایداری چندساله‌ی لکه‌های داغ و حرکت‌های سهمگین پلاسما در این غول سرخ در حال مرگ پرداخته است.
ابط‌الجوزا یا بتل‌جوس، غول سرخ معروف در صورت فلکی شکارچی، بار دیگر چهره‌ای متفاوت از خود به نمایش گذاشت. رصدهای جدید آرایه‌ی بزرگ میلی‌متری و زیرمیلی‌متری آتاکاما (ALMA) سطحی ناهموار و پرآشوب را نمایان کرده‌اند که لکه‌های داغ و ساختارهای موج‌دار آن، ناشی از حرکت‌های عظیم گاز درون ستاره هستند.
این ستاره حدود ۶۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد و شعاع آن به حدود ۸۰۰ برابر شعاع خورشید می‌رسد. همین ابعاد بزرگ به تلسکوپ آلما این امکان را داده است که ساختارهایی را در جو آن شناسایی کند که در بیشتر ستاره‌ها از دید تلسکوپ‌ها پنهان می‌مانند.
تازه‌ترین رصدها در سال ۲۰۲۳ و با بیشترین فاصله‌ی ممکن میان آنتن‌های آلما انجام شده و به تفکیک‌پذیری حدود ۷ میلی‌ثانیه‌ی قوسی دست یافته‌اند. تصاویر به‌دست‌آمده نشان می‌دهند که دمای بخش عمده‌ی جو رصدشده‌ی ابط‌الجوزا حدود ۲۳۰۰ کلوین، معادل نزدیک به ۲۰۰۰ درجه‌ی سانتی‌گراد است. همچنین، دست‌کم دو ناحیه‌ی داغ‌تر در شمال‌شرقی و جنوب‌غربی قرص ستاره مشاهده می‌شود که داغ‌ترین آن‌ها حدود ۸۰۰ کلوین از محیط اطراف گرم‌تر است.
به گزارش پایگاه خبری پژوهندگان عصر، پژوهشگران بیان می‌کنند که این لکه‌های داغ و ناهمواری‌های سطح ابط‌الجوزا احتمالاً نتیجه‌ی همرفت شدید درون ستاره هستند. گاز داغ از لایه‌های عمیق‌تر بالا می‌آید و هنگام رسیدن به جو بیرونی می‌تواند موج‌های ضربه‌ای ایجاد کند. این فرایند به شکل‌گیری نواحی درخشان و ساختارهای نامنظم روی سطح ستاره منجر می‌شود.
اما یکی از یافته‌های جدید بیش از همه پژوهشگران را شگفت‌زده کرده است. هنگامی که تیم تصاویر سال ۲۰۲۳ را با رصدهای مشابه آلما در سال ۲۰۱۵ مقایسه کرد، متوجه شد که یکی از برجسته‌ترین لکه‌های داغ در شمال‌شرق ستاره تقریباً در همان موقعیت باقی مانده و شدت مشابهی نیز دارد. این موضوع نشان می‌دهد که ساختار مذکور دست‌کم هفت سال دوام آورده است؛ مدت‌زمانی بسیار طولانی‌تر از عمر ساختارهای بزرگ همرفتی که مدل‌های کنونی پیش‌بینی می‌کنند.
لکه‌های پایدار همچنین از نظر جهت‌گیری با شواهد اخیر درباره‌ی وجود ستاره‌ی همدم نزدیک به ابط‌الجوزا جالب توجه‌اند؛ هرچند رصدهای فعلی ارتباط مستقیمی میان این دو پدیده نشان نمی‌دهند. ابط‌الجوزا با جرمی حدود ۲۰ برابر خورشید، در مراحل پایانی زندگی خود قرار دارد و سرانجام به‌عنوان یک ابرنواختر منفجر خواهد شد. با این حال، انفجار لزوماً به این زودی‌ها رخ نمی‌دهد و یافته‌های جدید نیز نشانه‌ای از نزدیک‌بودن قطعی آن ارائه نمی‌کنند. بیل دنت، اخترشناس رصدخانه‌ی جنوبی اروپا و نویسنده‌ی اصلی پژوهش، می‌گوید: «سرنوشت نهایی ابط‌الجوزا به‌عنوان ابرنواختر، شناخت ظاهر کنونی آن را جذاب‌تر می‌کند.»
پژوهشگران قصد دارند در آینده، با استفاده از رصدهای بعدی آلما بررسی کنند که لکه‌های داغ تا چه اندازه پایدار می‌مانند و با همرفت، از دست‌دادن جرم و ساختار گسترده‌ی جو ابط‌الجوزا چه ارتباطی دارند. گزارش یافته‌ها در پایگاه پیش‌انتشار آرکایو در دسترس است.