شعر مولانا زیر گنبد آسمان‌نمای آمریکا؛ ادبیات فارسی با تصویر و موسیقی جان گرفت
به گزارش بهار شجاعیان خبرنگار فزهنگی پایگاه خبری باورخبر، شعر قرن سیزدهم میلادی مولانا در قالب یک تجربه چندرسانه‌ای تازه در آسمان‌نمای مرکز علمی و فضایی «چابوت» در اوکلند آمریکا به نمایش درآمد؛ پروژه‌ای که شعر فارسی، موسیقی ایرانی و تصاویر ۳۶۰ درجه را در یک تجربه هنری واحد ترکیب می‌کند.
این برنامه با عنوان «حلقه نور» به کارگردانی امیر عزیز، هنرمند ایرانی‌تبار، شکل گرفته و مخاطبان را به جهان شعری مولانا و آموزه‌های شمس تبریزی می‌برد. این اثر پیش‌تر در بهار امسال در اوکلند رونمایی شده بود و اکنون بار دیگر در مرکز علمی و فضایی چابوت اجرا شده است.
یکی از ویژگی‌های اصلی این پروژه، استفاده از شعر مولانا به زبان اصلی فارسی است.
در این اجرا، اشعار مولانا با صدای شهرام ناظری، خواننده و هنرمند شناخته‌شده ایرانی، اجرا می‌شود. ساز و آواز او در کنار تصاویر متحرک ۳۶۰ درجه، فضای متفاوتی برای شنیدن و تجربه شعر کلاسیک فارسی ایجاد کرده است.
امیر عزیز درباره ایده پروژه گفته است که هدفش ایجاد تجربه‌ای بوده که از یک سو برای فارسی‌زبانان از نظر فرهنگی و زبانی اصیل باشد و از سوی دیگر بتواند مخاطب غربی را نیز با خود همراه کند.
در «حلقه نور»، مخاطب در یک سالن معمولی تماشاگر پرده‌ای روبه‌رو نیست.
تصاویر متحرک در تمام سطح گنبد آسمان‌نما نمایش داده می‌شوند و فضای اطراف مخاطب را در بر می‌گیرند. به این ترتیب، معماری ایرانی و نقش‌ها و فرم‌های بصری مرتبط با فرهنگ فارسی در کنار شعر و موسیقی قرار می‌گیرند.
گزارش «اوکلند نورث» این تجربه را ترکیبی از شعر، تصویر، موسیقی و فناوری نمایش ۳۶۰ درجه توصیف کرده است؛ ترکیبی که تلاش دارد مخاطب را از یک تجربه معمول خواندن یا شنیدن شعر فراتر ببرد.
موسیقی ایرانی در کنار سازهای غربی
موسیقی این پروژه را عظام علی و لوگا رامین تورکیان ساخته‌اند.
در ساخت موسیقی از سازهایی با ریشه ایرانی و منطقه‌ای، از جمله کُپوز و کاوال، در کنار سازهای زهی غربی و گیتار الکتریک با فواصل ربع‌پرده استفاده شده است.
نتیجه، ترکیبی از صداهای شرقی و غربی است که در کنار اجرای شعر مولانا قرار می‌گیرد.
تورکیان در توضیح نقش موسیقی در این پروژه، آهنگساز را به معماری تشبیه کرده و گفته است که ابتدا باید مشخص شود یک فضا قرار است چه حسی ایجاد کند و سپس موسیقی آن فضا را شکل دهد.
چرا شعر فارسی بدون ترجمه؟
یکی از تصمیم‌های مهم سازندگان پروژه این بوده که شعر مولانا به فارسی اصلی اجرا شود.
این انتخاب به گفته امیر عزیز، به دلیل اهمیت موسیقی و ریتم زبان فارسی صورت گرفته است؛ عناصری که ممکن است در ترجمه بخشی از ویژگی‌های خود را از دست بدهند.
او معتقد است حتی اگر مخاطب تمام واژه‌های شعر را متوجه نشود، می‌تواند از طریق صدا، موسیقی و فضای تصویری با اثر ارتباط برقرار کند.
این رویکرد، شعر مولانا را از یک متن ادبی صرف خارج می‌کند و آن را به بخشی از یک تجربه شنیداری و بصری تبدیل می‌کند.
چهار سال برای ساخت یک تجربه متفاوت
بر اساس گزارش منتشرشده، تولید «حلقه نور» در دوران همه‌گیری کرونا آغاز شد و حدود چهار سال طول کشید تا به مرحله اجرا برسد.
این پروژه پس از نخستین اجرا در اوکلند، در ۱۱ شهر دیگر نیز ارائه شده است؛ از جمله پورتلند، تمپا، ونکوور و کلمبوس.
گسترش اجرای این اثر نشان می‌دهد که استفاده از فناوری‌های تصویری جدید می‌تواند راهی برای معرفی ادبیات کلاسیک به مخاطبانی باشد که شاید از طریق قالب‌های سنتی با شعر فارسی ارتباط برقرار نکنند.
مولانا؛ یک شاعر فارسی‌زبان برای مخاطب جهانی
انتخاب مولانا برای چنین پروژه‌ای نیز اتفاقی نیست.
آثار او طی دهه‌های گذشته بارها به زبان‌های مختلف ترجمه شده و در کشورهای مختلف مورد توجه قرار گرفته است. اما «حلقه نور» تلاش می‌کند به جای ارائه صرفاً ترجمه‌شده شعر، مخاطب را با صدای فارسی شعر نیز روبه‌رو کند.
در این تجربه، شعر، موسیقی و تصویر به جای آنکه هرکدام جداگانه ارائه شوند، در یک روایت واحد قرار گرفته‌اند.
به همین دلیل، پروژه می‌تواند نمونه‌ای از شیوه‌های تازه معرفی ادبیات کلاسیک فارسی در فضای فرهنگی خارج از ایران باشد.
از کتاب تا گنبد آسمان‌نما
تجربه «حلقه نور» یک نمونه متفاوت از مواجهه با ادبیات کلاسیک است؛ مخاطب در اینجا نه در کتابخانه یا سالن سخنرانی، بلکه زیر گنبد یک آسمان‌نما با شعر مولانا روبه‌رو می‌شود.
تصاویر ۳۶۰ درجه، موسیقی و اجرای زنده یا ضبط‌شده شعر، فضای اثر را به تجربه‌ای نزدیک به یک اثر سینمایی و نمایشی تبدیل کرده‌اند.
