دوباره متلاشی شدن ماهواره از کار افتاده شوروی در مدار زمین
به گزارش خبرنگار پژوهندگان عصر،یک ماهواره قدیمی شوروی در مدار پایین زمین به چندین قطعه تقسیم شده است که جدیدترین مورد از رشته‌ای از رویدادهای فروپاشی اخیر است که نشان می‌دهد ماهواره‌ها می‌توانند با خطر فزاینده برخورد بقایای فضایی روبرو باشند.
شرکت آگاهی از حوزه فضایی LeoLabs یک «رویداد تولید زباله» را در موقعیت مداری شناخته شده ماهواره هواشناسی «Meteor 2-7» متعلق به دوران شوروی هنگام عبور از فراز یکی از سایت‌های آن در غرب استرالیا شناسایی کرد. این شرکت اعلام کرد که تخمین زده می‌شود «ده‌ها قطعه» در مجاورت این فضاپیما که در سال ۱۹۸۱ پرتاب شده بود، شناسایی شده است.
متلاشی شدن ماهواره «Meteor 2-7» در پی چندین مورد دیگر از رویدادهای از هم پاشیدن ماهواره‌ها در ماه‌های اخیر رخ می‌دهد؛ از جمله ماهواره جاسوسی آمریکایی «USA 32» متعلق به دوران جنگ سرد که تأیید شد در سپتامبر ۲۰۲۶ متلاشی شده است.
شرکت LeoLabs در شبکه اجتماعی «ایکس»(X) نوشت: این جدیدترین مورد از مجموعه رویدادهایی است که طی ۶ ماه گذشته شاهد آن بوده‌ایم. این وقایع در مجموع، نشان‌دهنده روندی نگران‌کننده برای ایمنی و امنیت فضا هستند و بر نیاز حیاتی به پایش و رصد مداوم تأکید دارند.
«جیم شل»( Jim Shell)، کارشناس حوزه زباله‌های فضایی در شبکه اجتماعی ایکس خاطرنشان کرد که ماهواره «Meteor 2-7» پیش‌تر در مارس ۲۰۰۴ نیز دچار فروپاشی شده بود. وی افزود که این رویداد در ارتفاع حدود ۸۵۵ کیلومتری رخ داده است؛ یعنی جایی که به گفته وی، بیشترین تراکم زباله‌های فضایی وجود دارد.
به گفته شرکت LeoLabs، علاوه بر متلاشی شدن ماهواره «USA 32» در ماه سپتامبر، بدنه یک موشک چینی نیز در اواخر اوت ۲۰۲۶ در مدار پایین زمین (LEO) متلاشی شد. همچنین، یک ماهواره «استارلینک»(Starlink) متعلق به شرکت اسپیس‌ایکس(SpaceX) نیز کمی بیش از چهار ماه پیش از آن، دچار حادثه از هم پاشیدن شده بود.
علاوه بر این، در ژانویه ۲۰۲۶، یک ماهواره «بازرسی» روسی نیز متلاشی شد، هرچند این اتفاق در مداری بسیار بالاتر، یعنی مدار زمین‌ثابت (geostationary orbit) رخ داد.
سال‌ها است که کارشناسان هشدار می‌دهند افزایش روزافزون تعداد ماهواره‌های مستقر در مدار، خطر برخورد و رویدادهای خرد شدن (تولید زباله فضایی) را افزایش می‌دهد؛ رویدادهایی که با متلاشی شدن ماهواره‌های بیشتر، قطعات زباله بیشتری ایجاد می‌شود که خود می‌تواند سایر فضاپیماها را در معرض خطر قرار دهد و می‌توانند اثرات زنجیره‌ای داشته باشند.
داده‌ها نیز این هشدارها را تأیید می‌کنند. در سال ۲۰۰۵، آژانس فضایی اروپا(ESA) گزارش داد که در حال ردیابی حدود ۱۶ هزار قطعه زباله فضایی در مدار زمین است. زمانی که این آژانس در سال ۲۰۲۶ همان داده‌ها را گزارش کرد، در حال ردیابی بیش از ۴۴ هزار قطعه بود که نشان‌دهنده افزایش حدود ۱۸۰ درصدی است.
با اینکه بخش عمده‌ای از این قطعات، بسیار کوچک هستند، اما سرعت بسیار بالای آنها به این معنا است که حامل انرژی زیادی هستند و در صورت برخورد با فضاپیماها می‌توانند آسیب‌های جدی ایجاد کنند.
با این حال، تنها زباله‌های فضایی نیستند که خطرساز شده‌اند. ماهواره‌ها اغلب مجبورند از مسیر سایر ماهواره‌ها نیز کنار بروند، به‌ویژه اکنون که مدار پایین زمین(LEO) روزبه‌روز شلوغ‌تر می‌شود. بر اساس اطلاعاتی که شرکت اسپیس‌ایکس(SpaceX) اوایل سال جاری در گزارشی شش‌ماهه به کمیسیون فدرال ارتباطات ایالات متحده ارائه کرد، هر ماهواره استارلینک(Starlink) در بازه زمانی اول ژوئن ۲۰۲۵ تا ۳۱ مه ۲۰۲۶، بیش از ۴۰ مانور گریز برای دوری از زباله‌های فضایی یا سایر فضاپیماها انجام داده است.
برخی کارشناسان معتقدند که وقوع یک مانور ناموفق، تنها مسئله زمان است. هیو لوئیس(Hugh Lewis)، کارشناس پایداری فضا و استاد فضانوردی در دانشگاه بیرمنگام بریتانیا می‌گوید: به گمانم ما به سمتی پیش می‌رویم که شاهد برخوردی خواهیم بود که پای یکی از ماهواره‌های فعالِ این منظومه در میان است. این اتفاق نه به دلیل تلاش نکردن برای پرهیز از برخورد، بلکه با وجود انجام تمام آن مانورها رخ خواهد داد.
با وجود داده‌های نگران‌کننده و هشدارهای کارشناسان، شرکت‌های خصوصی و دولت‌ها در سراسر جهان همچنان برای پرتاب ده‌ها هزار ماهواره دیگر در قالب منظومه‌های عظیم ماهواره‌ای برنامه‌ریزی می‌کنند. برای نمونه، اسپیس‌ایکس بارها اعلام کرده است که قصد دارد یک میلیون ماهواره با کارکرد مرکز داده را در مدار زمین مستقر کند.
همچنین پیش‌تر شاهد بوده‌ایم که افزایش حجم زباله‌های فضایی در مدار، فضانوردان را نیز در معرض خطر قرار داده است. در فوریه ۲۰۲۶، چین در ایستگاه فضایی «تیانگونگ»(Tiangong) با یک وضعیت اضطراری کوتاه‌مدت مواجه شد؛ زمانی که فضاپیمای موسوم به «قایق نجاتِ» سه تن از فضانوردانش بر اثر برخورد با یک قطعه زباله فضایی آسیب دید و برای سفر بازگشت به زمین، ناامن تشخیص داده شد. در نتیجه، سه فضانورد این کشور به مدت ۱۰ روز بدون فضاپیمای نجات باقی ماندند.