آغاز ساخت ۳ «شهرک نوآوری صنعتی»؛ ورود دوقلوی دیجیتال به عرصه جدید

محمدجواد صدری‌مهر در گفت‌وگو با پایگاه خبری پژوهندگان عصر، به توافق‌های اخیر معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری با شرکت شهرک‌های صنعتی ایران اشاره کرد و اظهار داشت: بر اساس این توافق، قرار است به‌علاوه شهرک‌های صنعتی موجود، «شهرک‌های نوآوری صنعتی» نیز احداث شوند. هدف اصلی و مأموریت کلیدی این شهرک‌های نوآوری، تکمیل زنجیره‌های ارزش در هر شهرک صنعتی با توجه به حوزه تخصصی و بومی آن منطقه است.

وی افزود: بر این اساس، صنایع پشتیبان، صنایع تبدیلی و تکمیلی مرتبط با خوشه‌های صنعتی مستقر در هر شهرک، در شهرک‌های نوآوری صنعتی جانمایی خواهند شد تا بتوانند حلقه‌های مفقوده زنجیره ارزش صنایع کشور را بازسازی و کامل کنند.

صدری‌مهر در ادامه با اشاره به وضعیت اجرایی فاز نخست این طرح ملی تصریح کرد: این پروژه هم‌اکنون به‌صورت پایلوت در سه شهرک صنعتی «شمس‌آباد تهران»، «اشترجان اصفهان» و «سپیدرود رشت» آغاز شده است. در فاز اول، جانمایی و ایجاد زون‌های نوآوری صنعتی در کنار این سه شهرک عملیاتی شده و مراحل آماده‌سازی زیرساختی آن‌ها به پایان نزدیک می‌شود.

معاون توسعه اقتصاد دانش‌بنیان معاونت علمی ریاست جمهوری خاطرنشان کرد: بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، امیدواریم تا آذرماه سال جاری فرایند واگذاری این فضاهای نوآوری به شرکت‌های دانش‌بنیان واجد شرایط و مرتبط با خوشه‌های صنعتی آغاز شود.

وی در پاسخ به نحوه استقرار و شرایط شرکت‌ها در این شهرک‌ها توضیح داد: تنها شرکت‌های دانش‌بنیانی مستقر خواهند شد که توانایی تکمیل زنجیره ارزش همان شهرک را داشته باشند. به عنوان مثال، در شهرک صنعتی شمس‌آباد که یکی از خوشه‌های اصلی آن «صنایع شیمیایی» است، شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در حوزه شیمیایی جذب می‌شوند.

صدری‌مهر ادامه داد: این شرکت‌ها هم می‌توانند در «حلقه‌های قبل از تولید» (صنایع پشتیبان مانند تأمین دانش‌بنیان مواد اولیه و اقلام گلوگاهی) و هم در «حلقه‌های بعد از تولید» (صنایع تبدیلی، تکمیلی و فرآوری محصولات با ارزش افزوده بالاتر) ورود کرده و زنجیره ارزش صنایع شیمیایی شمس‌آباد را تکمیل کنند.

معاون توسعه اقتصاد دانش‌بنیان معاونت علمی ریاست جمهوری با اشاره به اعتبارات و تسهیلات در نظر گرفته‌شده برای شرکت‌های متقاضی گفت: بسته حمایتی بسیار ویژه‌ای به‌صورت مشترک از سوی معاونت علمی و شرکت شهرک‌های صنعتی برای تسهیل استقرار شرکت‌ها تدارک دیده شده است. وی تصریح کرد: میزان این تسهیلات، امکانات و اعتبارات تخصیص‌یافته در مجموع برای هر شهرک نوآوری صنعتی بیش از ۳ هزار میلیارد تومان (۳ همت) برآورد می‌شود که شرکت‌های دانش‌بنیان مستقر در زنجیره ارزش می‌توانند از این اعتبارات حمایتی بهره‌مند شوند.

صدری‌مهر با تاکید بر اینکه این طرح موازی‌کاری سایر نهادهای زیست‌بوم فناوری نیست، خاطرنشان کرد: شهرک‌های نوآوری صنعتی به هیچ عنوان قرار نیست جایگزین شتاب‌دهنده‌ها، مراکز نوآوری یا پارک‌های علم و فناوری شوند، بلکه دقیقاً «حلقه مفقوده‌ای» هستند که تا پیش از این وجود نداشت. وی یادآور شد: خروجی مراکز نوآوری و پارک‌های علم و فناوری هنگامی که به مرحله تولید صنعتی و تجاری‌سازی می‌رسند یا قصد دارند خدمت و محصولی ارزش‌آفرین ارائه دهند، باید در کنار صنایع فعال قرار گیرند.

این استقرار هم‌جوار در قالب شهرک‌های نوآوری باعث می‌شود دانش‌بنیان‌ها در حوزه تولید فناوری، تولید محصول، ارائه خدمات و خلق نوآوری‌های ارزش‌آفرین، در کوتاه‌ترین زمان ممکن به بازار و صنایع متصل شوند.

وی به یکی دیگر از محورهای اساسی این توافق اشاره کرد و گفت: بهره‌گیری از ظرفیت قانون «اعتبار مالیاتی» صنایع بزرگ مستقر در شهرک‌های صنعتی، یکی از برنامه‌های جدی ما در شهرک‌های نوآوری است. وی تشریح کرد: بر اساس این مدل، اعتبار مالیاتی صنایع بزرگ هر شهرک به بخش فناوری و R&D (تحقیق و توسعه) همان شهرک سوق داده می‌شود تا بر روی شرکت‌های دانش‌بنیان مرتبط سرمایه‌گذاری شود. خروجی این تحقیق و توسعه دوباره مستقیماً به چرخه خطوط تولید همان شهرک بازمی‌گردد.

این چرخه مالی و فناوری، بسیار کوتاه، بسته، مستقیم و کارآمد است و رشد جهشی و فناورانه صنایع را رقم می‌زند.

صدری‌مهر از «هوشمندسازی شهرک‌های صنعتی» به عنوان دومین محور توافق بزرگ معاونت علمی و شرکت شهرک‌ها یاد کرد و افزود: در گام نخست، پروژه هوشمندسازی و ایجاد «دوقلوی دیجیتال» (Digital Twin) در شهرک صنعتی عباس‌آباد به عنوان اولین نمونه پایلوت کشور آغاز شده است. وی در تشریح تکنولوژی دوقلوی دیجیتال گفت: در این طرح، تمامی فرایندهای عملیاتی و مدیریتی شهرک، اعم از فرایندهای روتین، شیوه‌های مصرف منابع و انرژی، نحوه تولید، مدیریت ضایعات و راندمان خطوط تولید در قالب یک مدل دیجیتالی هم‌زمان شبیه‌سازی و پایش می‌شود.

با این ابزار، شهرک صنعتی می‌تواند میزان اثرگذاری و خروجی دقیق خود را رصد کرده و راهکارهای عملیاتی برای بهینه‌سازی مصرف مواد اولیه و ارتقای راندمان تولید ارائه دهد.

معاون توسعه اقتصاد دانش‌بنیان معاونت علمی ریاست جمهوری درباره گام‌های بعدی هوشمندسازی گفت: در گام دوم، از بین سه شهرک صنعتی شمس‌آباد، سپیدرود و اشترجان نیز یک یا دو شهرک برای پیاده‌سازی دوقلوی دیجیتال انتخاب خواهند شد. پس از تثبیت مدل‌های اولیه و حصول موفقیت، این الگوی هوشمندسازی به سراسر شهرک‌های صنعتی کشور تعمیم داده خواهد شد.

وی در پایان تاکید کرد: مانیتورینگ دقیق فرایندها گام نخست است. در مرحله بعد، تمام داده‌های جمع‌آوری‌شده بر روی بسترهای هوش تجاری (BI) تحلیل شده و الگوریتم‌های تحلیل‌گر پیشنهادهای بهینه‌سازی را ارائه می‌دهند. در گام نهایی نیز هوش مصنوعی (AI) وارد مدار شده و توصیه‌های هوشمند برای ارتقای راندمان و جهش صنعتی صادر می‌کند. امیدواریم با تکمیل فازهای مقدماتی این دو پروژه تا پایان پاییز، از ابتدای زمستان شاهد ورود به فازهای عملیاتی هوشمندسازی و بهره‌برداری کامل از شهرک‌های نوآوری صنعتی در کشور باشیم.