فراخوانی به رئیس‌جمهور برای بازگرداندن ستاد مستقل علوم و فناوری‌های شناختی

به گزارش پایگاه خبری پژوهندگان عصر، حمید رضا پور اعتماد، رئیس هیئت‌مدیره انجمن علوم و فناوری‌های شناختی ایران و رئیس پژوهشکده علوم شناختی و مغز دانشگاه شهید بهشتی، در نامه‌ای به دکتر مسعود پزشکیان، رئیس جمهور و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی، خواستار احیای «ستاد مستقل علوم و فناوری‌های شناختی» با جایگاه سازمانی مشخص، مأموریت روشن و بودجه مستقل شد.

متن نامه به این شرح است: علوم و فناوری‌های شناختی، حوزه‌ای میان رشته‌ای برای شناخت ذهن، مغز و رفتار انسان است و می‌تواند در حل مسائل ملموس کشور، از جمله افت یادگیری و نابرابری آموزشی، کاهش سرمایه شناختی، کمبود اعتماد، تعاون و گسست اجتماعی تا بهبود سلامت شناختی، تاب‌آوری و کیفیت تصمیم‌گیری و حکمرانی، نقش مؤثری ایفا کند.

به همین دلیل، این حوزه صرفاً یک فناوری نوظهور نیست که در ذیل مرکز فناوری‌های راهبردی تجمیع شود؛ بلکه زیرساختی علمی و ملی برای ارتقای کیفیت زندگی ایرانیان و بهبود سیاست‌گذاری عمومی است. اکنون پس از وقوع دو جنگ اسرائیکا (اسرائیل و آمریکا) علیه ایران، هم‌زمانی سه تحول: ادغام ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی با ساختارهای دیگر، تضعیف استقلال بودجه‌ای آن و پیشنهاد تشکیل ستاد راهبری علوم و فناوری‌های عصبی – شناختی (در بازنگری سند راهبری توسعه علوم و فناوری‌های شناختی مورخ ۱۴۰۵.۳.۲۳) این خطر را ایجاد کرده است که کشور متولی مستقل و جامعی برای مسائل شناختی خود نداشته باشد.

اگرچه علوم اعصاب و هوش مصنوعی در تعامل با حوزه علوم شناختی هستند، اما نباید جای موضوع اصلی آن یعنی شناخت انسان را بگیرند و ابعاد روان‌شناختی، تربیتی، زبان‌شناختی، فلسفی، فرهنگی و اجتماعی را به حاشیه برانند. این جهت‌گیری با منطق سند راهبردی مصوب ۱۳۹۰ اساساً سازگار نیست؛ سندی که بر نگاه جامع و غیر تقلیل‌گرایانه به انسان، کرامت انسانی، سلامت جسمانی، روانی و معنوی و تقدم مصالح عمومی تأکید دارد. حفظ این اصول به نهادی مستقل تخصصی پاسخ‌گو و برخوردار از مأموریت و بودجه روشن نیاز دارد.

بر این اساس، خواهشمند است دستور فرمایید: ستاد مستقل علوم و فناوری‌های شناختی با مأموریت حل مسائل شناختی کلان کشور با جایگاه سازمانی مشخص و بودجه‌ای شفاف و پایدار احیا شود. خوشبختانه بازنگری سند راهبردی توسعه علوم و فناوری‌های شناختی در دستور کار شورای عالی انقلاب فرهنگی قرار گرفته است. ضروری است که ارزیابی عملکرد ۱۵ ساله ستاد علوم و فناوری‌های شناختی و بازنگری این سند با مشارکت واقعی انجمن‌های علمی دانشگاه‌ها و متخصصان همه شاخه‌های علوم شناختی، به ویژه متخصصان علوم انسانی در حوزه‌های زبان‌شناسی، روان‌شناسی، فلسفه ذهن، مردم‌شناسی و علوم اجتماعی انجام شود.

بار دیگر یادآوری می‌شود که صیانت از استقلال این حوزه، صرفاً دفاع از یک تشکیلات اداری نیست؛ بلکه حفظ ظرفیت ملی کشور برای شناخت انسان ایرانی، پیشگیری و حل آسیب‌های شناختی و اجتماعی و اتخاذ تصمیم‌های علمی در آموزش، سلامت و حکمرانی است. امید است با صدور دستور مقتضی، بیش از تثبیت تغییرات برگشت‌ناپذیر، امکان بررسی علمی و اصلاح مسیر فراهم شود.