روایت تصویری تاریخ ایران در موزه هاروارد؛ نمایشگاه آزاده اخلاقی به گفت‌وگو رسید
میلاد محمودیان
نمایشگاه «از ایران: شهادت بصری» از آثار آزاده اخلاقی، عکاس و فیلمساز ایرانی، در موزه باستان‌شناسی و مردم‌شناسی پی‌بادی دانشگاه هاروارد ادامه دارد و همزمان با برگزاری یک نشست مجازی با حضور این هنرمند، شیوه شکل‌گیری مجموعه و بازسازی تصویری رویدادهای مهم تاریخ معاصر ایران مورد توجه قرار گرفته است.
این نشست با عنوان «دیدار با هنرمند: از ایران | شهادت بصری» روز ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ به صورت مجازی برگزار می‌شود و آزاده اخلاقی در گفت‌وگو با ایلیسا بارباش، متصدی انسان‌شناسی بصری موزه پی‌بادی، درباره روند انتخاب و بازسازی صحنه‌های تاریخی این مجموعه صحبت می‌کند.
چهارده سال برای بازسازی تاریخ
پروژه «از ایران: شهادت بصری» حاصل حدود ۱۴ سال کار آزاده اخلاقی است. در این پروژه، او به سراغ رویدادهایی از تاریخ ایران در قرن بیستم رفته که در بسیاری از موارد، عکس مستقیمی از لحظه وقوع آن‌ها وجود ندارد. برای بازسازی این صحنه‌ها، هنرمند از پژوهش‌های آرشیوی، مصاحبه‌ها، اسناد تاریخی و تجربه خود در سینما استفاده کرده و سپس با حضور بازیگران حرفه‌ای و غیرحرفه‌ای، صحنه‌ها را در مکان‌های واقعی بازسازی کرده است.
نمایشگاه شامل ۱۶ تصویر است که در میان آن‌ها سه اثر در ابعاد بزرگ ارائه شده‌اند. این تصاویر در مجموع ۱۱ رویداد تاریخی را از سال ۱۹۰۸ تا ۱۹۷۹ بازسازی می‌کنند.
وقتی عکسی از یک رویداد تاریخی وجود ندارد
یکی از ویژگی‌های اصلی مجموعه این است که تصاویر آن، عکس‌های مستند از لحظه وقوع حوادث نیستند؛ بلکه بازسازی‌های صحنه‌پردازی‌شده هستند. به همین دلیل، اخلاقی برای ساخت هر تصویر ابتدا درباره مکان، شخصیت‌ها، پوشش، اشیا، نور و شرایط تاریخی تحقیق کرده و سپس صحنه را مانند یک فیلم بازسازی کرده است. موزه پی‌بادی این روش را تلفیقی از پژوهش تاریخی، عکاسی صحنه‌پردازی‌شده و تجربه سینمایی توصیف کرده است.
از انقلاب مشروطه تا ۱۹۷۹
روایت تصویری این مجموعه از سال ۱۹۰۸ آغاز می‌شود و تا ۱۹۷۹ ادامه پیدا می‌کند. از جمله تصاویر نمایشگاه می‌توان به بازسازی بمباران مجلس در تهران، رویدادهای مرتبط با تبریز و انقلاب مشروطه، مهاجرت بزرگ ایرانیان در جریان جنگ جهانی اول و رویدادهایی از دهه‌های بعدی تاریخ ایران اشاره کرد.
ترکیب سینما و عکاسی
پیشینه سینمایی اخلاقی در شکل‌گیری این مجموعه نقش مهمی داشته است. او متولد شیراز در سال ۱۹۷۸ است و در مشهد بزرگ شده است. اخلاقی ابتدا در رشته علوم کامپیوتر تحصیل کرد و سپس به حوزه فیلم و عکاسی روی آورد. او بین سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۸ به عنوان دستیار کارگردان با عباس کیارستمی همکاری کرد و از سال ۲۰۰۹ فعالیت خود را در زمینه عکاسی صحنه‌پردازی‌شده گسترش داد. همین پیشینه سینمایی در ساخت تصاویر مجموعه نیز دیده می‌شود.
موزه پی‌بادی و یک پروژه ایرانی
ارتباط اخلاقی با موزه باستان‌شناسی و مردم‌شناسی پی‌بادی به سال ۲۰۱۹ بازمی‌گردد؛ زمانی که او دریافت‌کننده «فلوشیپ عکاسی رابرت گاردنر» این موزه شد. این بورسیه از هنرمندان عکاس برای انجام پروژه‌هایی درباره تجربه انسانی در نقاط مختلف جهان حمایت می‌کند. پروژه‌ای که بعدها با عنوان «از ایران: شهادت بصری» شکل گرفت، بخشی از نتیجه همین دوره پژوهشی و هنری است.
نمایشگاهی که بازدیدکننده را به پشت صحنه می‌برد
در کنار تصاویر، نمایشگاه هاروارد شامل یک بخش تعاملی نیز هست که به بازدیدکنندگان اجازه می‌دهد با اسناد و منابع آرشیوی مورد استفاده هنرمند آشنا شوند. به این ترتیب، مخاطب فقط نتیجه نهایی عکاسی را نمی‌بیند، بلکه می‌تواند بخشی از مسیر پژوهشی منتهی به هر تصویر را نیز دنبال کند.
نمایشگاه تا سال آینده ادامه دارد
