تحول در روش‌های تدریس و ارزیابی کلاس درس با کمک هوش مصنوعی
رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی اعلام کرد که هوش مصنوعی به طور چشمگیری روش‌های تدریس، یادگیری و ارزشیابی را تغییر داده است. او بر اهمیت آموزش فناوری‌های جدید به معلمان تأکید کرد و...
به گزارش پایگاه خبری پژوهندگان عصر، عمادالدین فاطمی‌زاده، رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی معاونت علمی، در نشست خبری مربوط به طرح آموزش هوش مصنوعی برای معلمان سراسر کشور، به سرعت گسترش این فناوری اشاره کرد و گفت: تأثیر هوش مصنوعی بر تحولات آموزشی قابل انکار نیست. همان‌طور که اختراعاتی چون چرخ، کشف آتش و پیدایش خط زندگی بشر را دگرگون کردند، هوش مصنوعی نیز در حال ایجاد تغییرات اساسی در حوزه‌های مختلف است.
او ادامه داد: هوش مصنوعی دیگر مختص آزمایشگاه‌های تحقیقاتی، دانشگاه‌ها یا شرکت‌های بزرگ فناوری نیست و به نظام‌های آموزشی نیز راه یافته است. این فناوری هم‌اکنون شیوه‌های تدریس، یادگیری و ارزشیابی را تحت تأثیر قرار داده و به همین دلیل، ادامه آموزش با روش‌های سنتی نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای جدید باشد. فاطمی‌زاده بر این نکته تأکید کرد که معلمان باید برای مواجهه آگاهانه با فناوری‌های نوین و بهره‌برداری از ظرفیت‌های آن آماده شوند؛ و توضیح داد: نقش معلم در نظام آموزشی مبتنی بر فناوری در حال تغییر است و معلم دیگر تنها انتقال‌دهنده محتوای کتاب‌های درسی نیست، بلکه باید به عنوان راهنما، تسهیلگر و تربیت‌کننده در فرایند یادگیری عمل کند.
رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی معاونت علمی با اشاره به برنامه‌های این معاونت در زمینه آموزش، اذعان کرد: زنجیره‌ای از برنامه‌ها برای ورود هوش مصنوعی به سطوح مختلف آموزشی از آموزش عمومی تا تحصیلات عالی در حال طراحی یا اجرا است. او با اشاره به طرح «ایران دیجیتال» گفت: مرحله نخست این طرح در حوزه آموزش دانش‌آموزان به پایان رسیده و برنامه «ایران دیجیتال ۲» نیز در حال طراحی است. هدف از مرحله جدید، ارائه آموزش‌های تکمیلی به دانش‌آموزانی است که مرحله نخست را با موفقیت گذرانده‌اند.
فاطمی‌زاده آموزش معلمان را حلقه‌ای دیگر از این زنجیره دانست و افزود: در حوزه آموزش عالی و تحصیلات تکمیلی نیز برنامه‌هایی برای حمایت از کاربرد هوش مصنوعی در رشته‌ها و حوزه‌های مختلف دانشگاهی، از علوم انسانی و علوم پایه تا سایر حوزه‌های آموزشی، در حال پیگیری است. به گفته او، دوره آموزش هوش مصنوعی ویژه معلمان نتیجه همکاری وزارت آموزش و پرورش، ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی معاونت علمی، دانشگاه صنعتی شریف و بخش خصوصی است. او بیان کرد: ثبت‌نام این دوره به زودی آغاز خواهد شد و زمان‌بندی آن از سوی مسئولان مربوطه اعلام خواهد شد. محتوای دوره با همکاری و تأیید وزارت آموزش و پرورش و دانشگاه صنعتی شریف طراحی شده و نیازهای معلمان در این زمینه مد نظر قرار گرفته است. بخشی از این نیازها از طریق نظرسنجی و همچنین نظر کارشناسان شناسایی شده است.
وی افزود: آموزش‌ها در قالب مجموعه‌ای از فیلم‌های آموزشی به معلمان ارائه می‌شود و عبور از هر مرحله و دسترسی به محتوای بعدی به آزمون‌ها و پرسش‌هایی وابسته است که برای سنجش یادگیری طراحی شده‌اند.
فاطمی‌زاده در ادامه به یکی از پرسش‌های مطرح شده درباره گسترش هوش مصنوعی در آموزش پاسخ داد: آیا با ورود این فناوری، نظام آموزشی همچنان به معلم نیاز خواهد داشت؟ او تأکید کرد: نیاز به معلم نه‌تنها از بین نمی‌رود، بلکه با تغییر نقش آموزش، اهمیت آن بیشتر خواهد شد. وی توضیح داد: اگر آموزش را صرفاً انتقال مطالب کتاب درسی بدانیم، ممکن است با گسترش هوش مصنوعی بخشی از این نقش کمرنگ شود، اما آموزش و پرورش تنها انتقال اطلاعات نیست. درک شرایط فردی دانش‌آموز، ارتباط انسانی، حمایت عاطفی، الگوسازی اخلاقی و راهنمایی تربیتی از جمله نقش‌هایی هستند که همچنان بر عهده معلم انسانی قرار دارند.
رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی اعلام کرد: هوش مصنوعی قرار نیست جایگزین معلم شود، بلکه باید به‌عنوان ابزاری کمک‌آموزشی در خدمت فرایند آموزش قرار گیرد؛ همان‌طور که نظام‌های آموزشی در طول سال‌های گذشته از ابزارهای مختلف برای تسهیل یادگیری بهره برده‌اند. فاطمی‌زاده در پایان سخنان خود خاطرنشان کرد: معلمان باید بتوانند بدون هراس از فناوری و در عین حال بدون استفاده غیرانتقادی از آن، ظرفیت‌های هوش مصنوعی را بشناسند و از این فناوری در مسیر آموزش و تربیت دانش‌آموزان بهره ببرند. هدف این است که معلمان با دانش، آگاهی و مسئولیت‌پذیری، فناوری را در خدمت فرایند آموزش و تربیت قرار دهند.
حمید ضرابی‌زاده، رئیس دانشکده مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف، در این نشست درباره جزئیات بخش آموزشی طرح گفت: دانشگاه صنعتی شریف با توجه به مأموریت خود در زمینه تربیت نیروی متخصص و توانمند، آموزش معلمان را موضوعی مهم می‌داند؛ چرا که معلمان حلقه واسط میان دانش‌آموزان و محتوای آموزشی هستند. او به اجرای بخش دانش‌آموزی طرح «ایران دیجیتال» اشاره کرد و افزود: در مرحله نخست، دانش‌آموزان با زبان ساده‌تر با ابزارهای هوش مصنوعی آشنا شدند، اما آموزش معلمان می‌تواند این مسیر را عمیق‌تر کند و به آنها امکان دهد به پرسش‌های دانش‌آموزان درباره این فناوری پاسخ دهند.
به گفته ضرابی‌زاده، هدف دوره صرفاً آشنایی معلمان با ابزارهای هوش مصنوعی نیست و بخش‌هایی از مبانی و فناوری‌های شکل‌دهنده این حوزه نیز در برنامه آموزشی گنجانده شده است. مفاهیمی مانند یادگیری ماشین، مدل‌های زبانی بزرگ و هوش مصنوعی مولد از جمله موضوعاتی هستند که در این دوره مورد توجه قرار می‌گیرند. رئیس دانشکده مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به سابقه این دانشگاه در آموزش هوش مصنوعی اظهار کرد: این دانشگاه سال‌هاست دروس مرتبط با هوش مصنوعی را ارائه می‌کند و در مقاطع تحصیلات تکمیلی نیز در این حوزه فعالیت آموزشی دارد. به گفته او، همین سابقه علمی یکی از پشتوانه‌های طراحی محتوای این دوره بوده است.
ضرابی‌زاده درباره ساختار دوره توضیح داد: محتوای آموزشی در قالب یک دوره هشت‌هفته‌ای و در مجموع ۳۲ ساعت ارائه خواهد شد. آموزش‌ها با رویکرد «یادگیری خرد» طراحی شده‌اند و هر هفته مجموعه‌ای از ویدئوهای آموزشی کوتاه در اختیار شرکت‌کنندگان قرار می‌گیرد. در کنار محتوای ویدئویی، تمرین و پرسش نیز در نظر گرفته شده تا میزان یادگیری مطالب بررسی شود و شرکت‌کنندگان بتوانند پیش از ورود به بخش بعدی، آموخته‌های خود را ارزیابی کنند. به گفته رئیس دانشکده مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف، محتوای دوره با همکاری شش نفر از اعضای هیئت علمی این دانشکده تهیه شده است. از جمله استادان مشارکت‌کننده، دکتر سلیمانی، مدیر گروه هوش مصنوعی دانشکده مهندسی کامپیوتر و رئیس المپیاد هوش مصنوعی کشور، و دکتر رمضانی، مدیر پروژه و از اعضای هیئت علمی دانشگاه، هستند.
یکی از ملاحظات اصلی در طراحی دوره، امکان استفاده تعداد زیادی از معلمان به صورت هم‌زمان عنوان شده است. پلتفرم آموزشی این طرح نیز توسط فارغ‌التحصیلان دانشگاه صنعتی شریف آماده شده و برای ارائه محتوای آموزشی و تمرین‌ها در مقیاس گسترده طراحی شده است. ضرابی‌زاده ادامه داد: در انتخاب ابزارهای آموزشی تلاش شده نیاز به تجهیزات سخت‌افزاری خاص به حداقل برسد تا شرکت‌کنندگان بتوانند حتی با تلفن همراه نیز از بخش قابل توجهی از محتوای دوره استفاده کنند. این موضوع با توجه به تفاوت دسترسی معلمان به رایانه و تجهیزات تخصصی، یکی از ملاحظات اجرایی دوره بوده است. همچنین برای پاسخ‌گویی به پرسش‌های تعداد زیادی از شرکت‌کنندگان، یک دستیار پاسخ‌گویی اختصاصی برای دوره طراحی شده است تا بخشی از پرسش‌های آموزشی و فنی کاربران را مدیریت کند.
ضرابی‌زاده در پایان با اشاره به زمان‌بندی این دوره گفت: ثبت‌نام از اول تا ۱۰ مهرماه انجام می‌شود. این دوره از ۱۶ مهرماه آغاز خواهد شد و به مدت هشت هفته ادامه خواهد داشت.