رشد چشمگیر تولید کاتالیست در ایران و موفقیت در بازارهای چهار کشور

به گزارش پایگاه خبری پژوهندگان عصر، محمد صادقی‌نیا، مدیر تحقیقات شرکت دانش‌بنیان توسعه صنایع نفت و گاز سرو، در مراسم رونمایی از دو محصول جدید «کاتالیست شیفت دمابالای بدون کروم» و «کاتالیست شیفت دمامتوسط» به توانمندی‌های تیم تحقیق و توسعه این شرکت اشاره کرد و گفت: تیم تحقیقاتی ما شامل نخبگان و متخصصان برجسته کشور است. فعالیت‌های ما در این حوزه با مطالعه منابع علمی و مهندسی معکوس نمونه‌های موجود آغاز می‌شود و با تکیه بر دانش بومی و خلاقیت پژوهشگران، محصولاتی تولید می‌شود که نه تنها توان رقابت با نمونه‌های خارجی را دارند، بلکه در عمل نتایج بهتری نیز ارائه می‌دهند.

صادقی‌نیا در مورد کیفیت محصولات و سرعت پیشرفت فناوری در این شرکت اظهار داشت: شرکت‌های بزرگ جهانی با استفاده از تجهیزات پیشرفته و سرمایه‌گذاری‌های کلان این فعالیت‌ها را انجام می‌دهند؛ اما مسیر ما در مجموعه سرو بسیار کوتاه‌تر از رقبای بین‌المللی بوده است.

مدیر تحقیقات شرکت دانش‌بنیان توسعه صنایع نفت و گاز سرو ادامه داد: به عنوان مثال، برخی رقبای خارجی از دهه ۱۹۸۰ میلادی فعالیت خود را آغاز کرده و نسل چهارم محصولات خود را پس از ۴۰ سال عرضه کرده‌اند؛ در حالی که ما در این مجموعه از سال ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۴ چهار نسل پیاپی را توسعه داده‌ایم. بازخوردهای دریافتی از مصرف‌کنندگان نیز نشان‌دهنده نتایج بسیار مطلوب و عملکرد بهینه این کاتالیست‌ها است.

صادقی‌نیا با اشاره به موفقیت‌های بین‌المللی این محصولات تأکید کرد: کیفیت بالای تولیدات ما نه تنها در داخل کشور، بلکه در بازارهای جهانی نیز به اثبات رسیده است. به عنوان مثال، یکی از محصولات ما در یک مجتمع در روسیه بارگذاری و عملیاتی شد. مسئولان فنی آن مجتمع اعلام کردند که به دلیل صادرات محصولات خود به بازارهای حساس اروپایی و نیاز به خلوص بسیار بالا، دقت زیادی در انتخاب کاتالیست دارند. آن‌ها برای ارزیابی دقیق، نمونه کاتالیست ایرانی را به چند دانشگاه و مرکز علمی در روسیه تحویل دادند و جالب است که تمامی دانشگاه‌ها، محصول ما را به عنوان اولویت اول تأیید کردند.

مدیر تحقیقات شرکت دانش‌بنیان توسعه صنایع نفت و گاز سرو افزود: حدود یک ماه پس از بارگذاری این محصول، بازخورد نهایی را دریافت کردیم. مشتری روسی اعلام کرد که نسل پیشین کاتالیست مورد استفاده آن‌ها ساخت شرکت «جانسون متی» انگلستان بوده، اما محصول ایرانی با ۱.۵ درصد ظرفیت بالاتر نسبت به نمونه انگلیسی عمل کرده و رضایت کامل آن‌ها را جلب کرده است.

وی در ادامه به محصولات جدید رونمایی‌شده اشاره کرد و گفت: دو محصول جدید «کاتالیست شیفت دمابالای بدون کروم» و «کاتالیست شیفت دمامتوسط» در فرآیندهای پتروشیمی و به‌ویژه برای خالص‌سازی جریان‌های گازی کاربرد دارند. در حوزه شیفت دمابالا به‌طور کلی سه نسل متفاوت کاتالیست وجود دارد؛ نسل اول مبتنی بر ترکیبات «آهن و کروم» است و نسل دوم، نسل جدید «بدون کروم» به شمار می‌رود. با وجود نقش مثبت کروم در فعالیت کاتالیستی، خطرات و مشکلات جدی زیست‌محیطی به همراه دارد و به همین دلیل کشورهای پیشرو به سمت حذف آن حرکت کرده‌اند.

وی افزود: وجود کروم علاوه بر مسائل زیست‌محیطی، در صنایع پتروشیمی نیز هنگام راه‌اندازی اختلالاتی نظیر تشکیل هیدروکربن‌های نامطلوب موسوم به واکس ایجاد می‌کند که سبب تأخیر در راه‌اندازی واحدها می‌شود. نسل جدید این کاتالیست‌ها به عنوان «کاتالیست‌های سبز» شناخته شده و در تولید پاک به کار می‌روند. شرکت بین‌المللی «هالدر تاپسو» حتی آهن را نیز از ساختار این محصول حذف کرده است و ما در مرحله نخست، تولید نسل بدون کروم را با پایداری و راندمان انرژی بالاتر بومی‌سازی کردیم و در گام بعد، توسعه نسل‌های بعدی را نیز در دستور کار داریم.

مدیر تحقیقات این شرکت دانش‌بنیان همچنین درباره «کاتالیست شیفت دمامتوسط» خاطرنشان کرد: این کاتالیست با رویکرد صرفه‌جویی در مصرف انرژی و کاهش هزینه‌های عملیاتی و اجرای تأسیسات طراحی شده است. در طرح‌های نوین جهانی، به جای استفاده از دو مرحله مجزای شیفت دمابالا و دماپایین برای خالص‌سازی جریان گاز، هر دو واحد در یک یونیت «شیفت دمامتوسط» ادغام می‌شوند. وی تأکید کرد: ادغام این مراحل موجب کاهش چشمگیر هزینه‌های سرمایه‌گذاری ثابت و هزینه‌های جاری مجتمع‌ها می‌شود. با توجه به ساختار واحدهای موجود، مصرف این کاتالیست در داخل کشور در حال حاضر محدودتر است؛ از این رو با رویکرد صادرات‌محور تولید شده و کشورهایی نظیر روسیه به دلیل احداث واحدهای نوین، تقاضای بالایی برای آن دارند.

در ادامه این نشست، قدیر قیافه، عضو هیئت‌مدیره شرکت دانش‌بنیان توسعه صنایع نفت و گاز سرو، با تشریح نقش محوری کاتالیست‌ها در چرخه صنعتی کشور اظهار کرد: نخستین محصولی که در کشور مورد تحریم قرار گرفت، کاتالیست‌ها بودند؛ تصمیمی که نشان‌دهنده شناخت دقیق دشمن از نقش حیاتی این محصولات به عنوان «قلب تپنده» پالایشگاه‌ها و صنایع مادر بود. حذف کاتالیست از فرآیندهای شیمیایی—نظیر راکتورهای تولید هیدروژن—به معنای نیاز به تجهیزاتی با ابعاد و ارتفاع غیراقتصادی و دماهای عملیاتی غیرممکن است.

وی با هشدار نسبت به پیامدهای وابستگی در این حوزه تصریح کرد: غیبت کاتالیست‌ها مستقیماً پایداری زنجیره تأمین سوخت و تولید بنزین کشور را مختل می‌کند. علاوه بر این، توقف این چرخه، زنجیره محصولات استراتژیکی همچون کودهای کشاورزی، روغن‌های خوراکی و حتی کاتالیست‌های خودرویی را متأثر کرده و به بروز بحران‌های جدی زیست‌محیطی و افزایش آلودگی هوا می‌انجامد. قیافه با اشاره به بهره‌وری خیره‌کننده اقتصادی این فناوری گفت: کاتالیست محصولی مصرفی در ابعاد روزمره نیست، اما نقش آن در ارتقای بهره‌وری صنایع پالایش، گاز، پتروشیمی و فولاد بی‌بدیل است؛ به‌گونه‌ای که بهای اسمی خود کاتالیست در برابر میلیاردها دلار ارزش‌افزوده‌ای که برای اقتصاد کشور به ارمغان می‌آورد، عملاً به چشم نمی‌آید.

عضو هیئت‌مدیره این شرکت دانش‌بنیان به چالش‌ها و افتخارآفرینی‌های صادراتی اشاره کرد و افزود: ورود ما به بازارهای جهانی بیش از ۹ سال پیش با تمرکز بر بازار روسیه آغاز شد. تیم ایرانی در تمامی مناقصات بین‌المللی با تلفیقی از کیفیت رقابتی و قیمت مقرون‌به‌صرفه بر رقبای غربی غلبه می‌کرد؛ هرچند در مراحلی با مداخلات غیرفنی و امنیتی طرف‌های مقابل تلاش شد سد راه پیشرفت ایران شوند.

وی تأکید کرد: همان‌گونه که ریشه یک درخت با صبوری و مقاومت از سخت‌ترین سنگ‌ها عبور می‌کند، مسیر توسعه فناوری ایران نیز متوقف‌شدنی نیست. ثمره این ایستادگی امروز حضور مقتدرانه کاتالیست‌های ایرانی در بازارهای رقابتی کشورهایی همچون روسیه، عراق، ازبکستان و ونزوئلا است؛ محصولی بومی که مرزها را درنوردیده و در تراز جهانی معامله می‌شود.

قیافه با یادآوری گفت‌وگوی خود با یکی از دانشمندان برجسته آکادمی علوم روسیه یادآور شد: این استاد برجسته روسی صراحتاً تأکید کرد که انحصار تولید نسل‌های نوین این کاتالیست‌ها تنها در دست ۵ یا ۶ غول فناوری جهان بوده و ورود ایران به این باشگاه بسته و انحصاری، نشان‌دهنده یک جهش بزرگ علمی است. این دستاورد نماد بلوغ نخبگان ایرانی در هماوردی با برندهای چند ده‌ساله بین‌المللی است.

وی با تأکید بر ثبات قدم پژوهشگران در دوران جنگ اقتصادی خاطرنشان کرد: این مجموعه حتی در سخت‌ترین شرایط تحریمی و تنش‌های منطقه‌ای سنگر کار و تلاش را ترک نکرد. ایران سرمایه مشترک تمام مردم است و ما در خط مقدم نوآوری صنعتی، خود را موظف به خدمت به آینده این خاک می‌دانیم.

قیافه در پایان با مقایسه منابع طبیعی و انسانی کشور تصریح کرد: ایران با در اختیار داشتن ۸ درصد از ذخایر زیرزمینی، جایگاه پنجم جهان را پس از کشورهای روسیه، عربستان، آمریکا و کانادا به خود اختصاص داده است؛ این در حالی است که مساحت روسیه ۱۱ برابر ایران بوده اما ذخایر آن تنها ۳ برابر ما برآورد می‌شود و هنوز پهنه‌های وسیعی از ایران مورد اکتشاف قرار نگرفته است. با این وجود، ثروت حقیقی این سرزمین پیش از آنکه نفت و گاز باشد، تخصص، هوش و همت سرمایه انسانی کم‌نظیر آن است.

در ادامه برگزاری این نشست، حجت نظری، مدیرعامل شرکت دانش‌بنیان توسعه صنایع نفت و گاز سرو، با ترسیم مسیر رشد این مجموعه از یک ایده اولیه تا جایگاه کنونی، اظهار کرد: شرکت سرو با یک ایده محوری برای اجرای پروژه GTL (تبدیل گاز به سوخت مایع) توسط بنیان‌گذاران مجموعه شکل گرفت. در آن سال‌ها، کشور با محدودیت شدید در دسترسی به کاتالیست‌های خارجی مواجه بود و همین تحریمِ ناخواسته، زمینه‌ساز ورود نخبگان ما به حوزه تولید کاتالیست شد.

نظری با اشاره به جهش‌های خیره‌کننده این مجموعه در دو دهه اخیر افزود: آنچه از یک کارگاه کوچک در جاده کرج با تولید روزانه ۱۰ کیلوگرم کاتالیست آغاز شد، امروز به ۴ کارخانه پیشرفته و تولید انبوه رسیده است. این شرکت که در سال ۱۳۸۳ به ثبت رسید، هم‌اکنون با بهره‌گیری از ۶۷۵ نیروی متخصص، ظرفیت تولید خود را به رکورد ۱۵ تن در روز رسانده است؛ به‌طوری که سال گذشته ۴ هزار تن کاتالیست در این مجموعه تولید و روانه بازار شد.

مدیرعامل شرکت دانش‌بنیان توسعه صنایع نفت و گاز سرو با تأکید بر نگاه صادرات‌محور این مجموعه گفت: خوشبختانه محصولات این شرکت دانش بنیان علاوه بر تأمین نیاز داخلی، در بازارهای بین‌المللی نیز به جایگاه قابل‌قبولی دست یافته‌اند. هم‌اکنون یک‌سوم از محصولات ما به کشورهایی از جمله روسیه، ونزوئلا، ازبکستان و عراق صادر می‌شود.

وی تصریح کرد: برنامه‌ریزی‌های دقیق صورت‌گرفته نشان می‌دهد که با افزایش ظرفیت تولید به ۸ هزار تن در سال‌های پیش رو، هدف‌گذاری کرده‌ایم که بیش از ۵۰ درصد محصولات را به بازارهای جهانی صادر کنیم.

نظری با تأکید بر نقش واحد تحقیقات شرکت در نوآوری‌های مداوم، از رونمایی دو محصول جدید خبر داد و گفت: با اتمام فاز مطالعاتی و آزمایشگاهی، دو کاتالیست «شیفت دمابالای بدون کروم» و «کاتالیست شیفت دمامتوسط» در مسیر تولید انبوه قرار گرفته‌اند. این محصولات که حاصل ماه‌ها تلاش شبانه‌روزی تیم‌های تخصصی و دانشگاهی ماست، گامی دیگر در جهت خودکفایی صنایع پتروشیمی و پالایشی کشور محسوب می‌شود.

مدیرعامل شرکت دانش‌بنیان توسعه صنایع نفت و گاز سرو با اشاره به کیفیت رقابتی محصولات این شرکت اظهار داشت: کارنامه فنی سرو نشان‌دهنده کیفیت بسیار بالای محصولات ماست؛ به‌گونه‌ای که تاکنون هیچ گزارشِ شکست کاتالیستی از سوی صنایع مصرف‌کننده دریافت نکرده‌ایم.