۳۴ سال پیش در چنین روزی؛ نخستین جرم کمربند کویپر پس از پلوتو کشف شد

در چنین روزی در تاریخ، ۳۴ سال پیش، نخستین جرم کمربند کویپر پس از پلوتو شناسایی شد. به گزارش پایگاه خبری پژوهندگان عصر، با کشف جرمی کوچک به نام «۱۹۹۲ کیوبی‌وان» در سال ۱۹۹۲، اخترشناسان متوجه شدند که منظومه شمسی ما بسیار وسیع‌تر از آنچه که قبلاً تصور می‌شد، است.

در تاریخ ۳۰ اوت ۱۹۹۲، برای نخستین بار اخترشناسان موفق به شناسایی جرمی شدند که در مداری فراتر از پلوتو به دور خورشید می‌چرخید. این جرم به عنوان نخستین جرم کمربند کویپر شناخته می‌شود که تا آن زمان شناسایی شده بود. پیش از این، پلوتو به عنوان دورترین جرم سیاره‌ای منظومه شمسی شناخته می‌شد و هیچ‌کس تا آن زمان جرمی را که در فاصله‌ای دورتر به دور خورشید بچرخد، مشاهده نکرده بود؛ زیرا اجرام موسوم به فرانپتونی به قدری کم‌نور بودند که فناوری‌های آن زمان قادر به شناسایی آن‌ها نبودند.

اخترشناسان با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین تصویربرداری دیجیتال، موفق به شناسایی دنیایی کوچک و جدید شدند که در فاصله‌ای حدود ۶٫۴ میلیارد کیلومتری زمین و در ناحیه‌ای فراتر از نپتون به دور خورشید می‌چرخید. جرم تازه کشف شده که به‌طور موقت «۱۹۹۲ کیوبی‌وان» نامیده می‌شد، حدود ۱۶۰ کیلومتر قطر داشت و هزاران برابر کم‌نورتر از پلوتو بود. امروزه اخترشناسان در این ناحیه که به نام کمربند کویپر شناخته می‌شود، بیش از دوهزار جرم در حال چرخش به دور خورشید را شناسایی کرده‌اند.

چرا کشف کیوبی‌وان اهمیت داشت؟ پیش از کشف کیوبی‌وان، منظومه شمسی به عنوان مکانی بسیار کوچک‌تر به نظر می‌رسید. در آن زمان ما تنها ۹ سیاره، از عطارد تا پلوتو را می‌شناختیم و تصور می‌کردیم که فراتر از سیاره نهم، دیگر منظومه شمسی به پایان می‌رسد. اما کشف کیوبی‌وان که اکنون با نام رسمی «آلبیون ۱۵۷۶۰» شناخته می‌شود، نشان داد که منظومه شمسی بسیار وسیع‌تر از آن چیزی است که هر کسی می‌توانست تصور کند.

کمربند کویپر که نامش را از جرارد کویپر، اخترشناس هلندی، گرفته، ناحیه‌ای دونات‌شکل است که از مدار نپتون در فاصله‌ای حدود ۴٫۶ میلیارد کیلومتری خورشید آغاز می‌شود. کویپر نخستین بار در سال ۱۹۵۱ وجود این ناحیه مرموز در حاشیه منظومه شمسی را مطرح کرده بود. این تصویر مقیاس کمربند کویپر و موقعیت آن در منظومه شمسی را نشان می‌دهد که خود در میان ابری عظیم از دنباله‌دارهای یخی و اجرام دیگر به نام «اورت» احاطه شده است.

اگر فاصله زمین تا خورشید، یعنی یک واحد نجومی یا AU را معیار قرار دهیم، کمربند کویپر از حدود ۳۰ واحد نجومی از خورشید آغاز می‌شود و عمدتاً تا حدود ۵۰ واحد نجومی ادامه دارد؛ جایی که با افت ناگهانی تعداد اجرام، به «پرتگاه کویپر» می‌رسد. این ناحیه یکی از بزرگ‌ترین ساختارهای منظومه شمسی محسوب می‌شود.

هرچند کیوبی‌وان نخستین جرم تأییدشده کمربند کویپر پس از مطرح شدن نظریه وجود این ناحیه توسط کویپر بود، سیاره کوتوله پلوتو که آن هم فراتر از نپتون قرار دارد، در سال ۱۹۳۰ کشف شده بود. پلوتو در زمان کشف، به عنوان سیاره‌ای کامل شناخته می‌شد؛ اما کشف کیوبی‌وان و سپس شناسایی اجرام متعدد در نواحی دوردست منظومه شمسی، این پرسش را به وجود آورد که آیا پلوتو واقعاً باید به عنوان یک سیاره محسوب شود یا خیر. این بحث پس از کشف اریس در سال ۲۰۰۵ که در ابتدا تصور می‌شد بزرگ‌تر از پلوتو است، شدت گرفت. در نهایت، این کشف و شناسایی اجرام مشابه، همراه با بازتعریف معیارهای سیاره‌بودن، موجب شد که اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی در سال ۲۰۰۶ پلوتو را در دسته سیاره‌های کوتوله قرار دهد.

امروزه اجرام کمربند کویپر تنها نقاطی نورانی در تصاویر تلسکوپ‌ها نیستند؛ بشر با فضاپیما به سراغ برخی از آن‌ها رفته است. در سال ۲۰۱۵، فضاپیمای نیوهورایزنز ناسا با گذر از کنار پلوتو، نخستین ملاقات نزدیک بشر با یک جرم کمربند کویپر را رقم زد. این فضاپیما سپس در اول ژانویه ۲۰۱۹ از کنار جرمی دیگر از کمربند کویپر به نام آروکوت عبور کرد.