چاقی در سالمندی؛ آیا وزن بیشتر همیشه به معنای خطر مرگ بیشتر است؟

پارادوکس چاقی؛ وزن بیشتر در سالمندی همیشه به معنای خطر مرگ بالاتر نیست

به گزارش پایگاه خبری پژوهندگان عصر، مطالعه‌ای جدید نشان می‌دهد که در افراد بالای ۶۵ سال، شاخص توده بدنی بالاتر با مرگ‌ومیر کمتر و در مقابل، افزایش دور کمر با خطرات جدی همراه است.

چاقی به عنوان یک بحران سلامت عمومی شناخته می‌شود و تجمع چربی اضافی با طیف وسیعی از بیماری‌های مزمن ارتباط دارد. با این حال، استفاده از وزن بدن به عنوان معیاری ساده برای تشخیص افزایش وزن ناسالم ممکن است بخشی از واقعیت را پنهان کند؛ به ویژه اینکه در سنین بالا، کمی وزن بیشتر لزوماً با خطر بیشتر مرگ همراه نیست.

پژوهشگران دانشگاه رود آیلند در آمریکا در یک مطالعه طولی، داده‌های سلامت ۶٬۹۰۵ فرد بالای ۶۵ سال را طی ۱۴ سال بررسی کردند. نتایج نشان داد که در این گروه، شاخص توده بدنی (BMI) بالاتر با خطر کمتر مرگ‌ومیر به هر علتی ارتباط دارد. اما این یافته‌ها به معنای مفید بودن چربی بدن نیست. پژوهشگران دریافتند که پس از در نظر گرفتن BMI، افزایش دور کمر که می‌تواند نشانه‌ای از تجمع چربی اضافی در ناحیه شکم باشد، به‌طور مستقل با افزایش خطر مرگ ارتباط دارد.

برایان بلیسمر، یکی از نویسندگان این مطالعه، می‌گوید: «در نظر گرفتن هر دو معیار در کنار یکدیگر، به‌جای تکیه بر BMI به‌تنهایی، می‌تواند ارزیابی خطر مرگ‌ومیر را بهبود بخشد و به تصمیم‌گیری بالینی آگاهانه‌تر کمک کند.» یافته‌ها به شواهد رو به رشدی درباره پدیده‌ای به نام «پارادوکس چاقی» در سالمندان اضافه می‌شود؛ پدیده‌ای که بر اساس آن، اضافه‌وزن در برخی افراد مسن با طول عمر بیشتر ارتباط دارد.

معمولاً تصور می‌شود که هرچه وزن بدن افزایش یابد، خطر ابتلا به مشکلات سلامتی نیز بیشتر می‌شود. دهه‌ها پژوهش، ارتباط چاقی با بیماری‌های قلبی، دیابت نوع ۲، کبد چرب، آپنه خواب، انواع سرطان، آرتروز و مشکلات سلامت روان را نشان داده است. به همین دلیل، معمولاً تصور می‌شود که هرچه وزن بدن افزایش یابد، خطر ابتلا به مشکلات سلامتی نیز بیشتر می‌شود. BMI یکی از رایج‌ترین معیارها برای ارزیابی وزن بدن است، اما نمی‌تواند تفاوت میان چربی، عضله و سایر عوامل مؤثر بر وزن را مشخص کند. برای مثال، افزایش توده عضلانی، بارداری یا احتباس مایعات می‌تواند وزن را بالا ببرد، بدون اینکه مقدار چربی بدن افزایش پیدا کند.

پژوهش‌های مختلف در سال‌های گذشته نیز نشان داده‌اند که در سالمندی، BMI بین ۲۵ تا ۳۵، یعنی محدوده اضافه‌وزن تا چاقی، در برخی موارد با بقای طولانی‌تر ارتباط دارد. مشخص نیست که آیا این ارتباط واقعاً ناشی از اثر محافظتی ذخایر چربی است یا به عوامل دیگری مانند سوگیری در تشخیص بیماری و متغیرهای مخدوش‌کننده مربوط می‌شود.

در مطالعه جدید، مردان مبتلا به چاقی درجه یک که پژوهشگران آن را در دسته چاقی «کم‌خطر» قرار دادند، در مقایسه با مردان دارای BMI طبیعی، ۴۶ درصد کمتر در معرض خطر مرگ بودند. در مردان مبتلا به چاقی درجه دو، کاهش خطر به ۵۱ درصد رسید. در مقابل، مردانی که دور کمرشان بیش از ۱۰۲ سانتی‌متر بود، ۲۴ درصد بیشتر در معرض خطر مرگ قرار داشتند. در زنان نیز الگوی مشابهی مشاهده شد و دور کمر ۸۹ سانتی‌متر به‌عنوان آستانه دور کمر بالا در نظر گرفته شد.

البته، باید در تفسیر نتایج احتیاط کرد. اندازه‌های قد، وزن و دور کمر بر اساس گزارش خود شرکت‌کنندگان ثبت شده بود. همچنین، سالمندان ممکن است همچنان قدی را گزارش کنند که از دهه‌های قبل به خاطر سپرده‌اند، درحالی‌که قد افراد معمولاً با افزایش سن کاهش می‌یابد. از سوی دیگر، BMI به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که چربی بدن در کجا تجمع پیدا کرده است. مطالعات قبلی نشان داده‌اند که چربی ذخیره‌شده اطراف اندام‌های داخلی می‌تواند خطرناک‌تر از چربی زیرپوستی باشد.

در مجموع، پیام اصلی مطالعه این است که چاقی شکمی، نشان‌دهنده تجمع چربی احشایی در اطراف اندام‌ها، حتی در افرادی که وزنشان در محدوده طبیعی قرار دارد، با خطر بیشتر مرگ‌ومیر در ارتباط است. افزایش سن با کاهش طبیعی توده عضلانی نیز همراه است. افرادی که عضلات بیشتری حفظ می‌کنند، کمتر در معرض زمین‌خوردن قرار دارند، از سلامت قلبی بهتری برخوردارند و با احتمال بیشتری، زندگی طولانی‌تر و سالم‌تری دارند.

پژوهشگران تأکید می‌کنند که یافته‌ها نباید به‌عنوان توصیه‌ای برای افزایش وزن تعبیر شوند؛ زیرا BMI نمی‌تواند چربی را از عضله تشخیص دهد و بعد از ۶۰ سالگی، BMI پایین اغلب به معنای از دست دادن عضله است، نه لاغری. برای حفظ عضلات، به انجام تمرینات مقاومتی و مصرف پروتئین کافی نیاز است. همچنین، مطالعه به‌تنهایی نمی‌تواند رابطه میان وزن، چربی بدن و طول عمر را توضیح دهد. توجه هم‌زمان به ترکیب بدن، محل تجمع چربی و حفظ توده عضلانی می‌تواند برای ارزیابی دقیق‌تر سلامت در سنین بالا اهمیت بیشتری داشته باشد.

این مطالعه در نشریه Journal of the American Geriatrics Society منتشر شده است.