«نانوذرات اگزوزومی» راهی نوین برای درمان آرتریت روماتوئید

به گزارش خبرنگار پژوهندگان عصر،آرتریت روماتوئید (RA) بیماری التهابی خودایمنی مزمن که با درگیری مفاصل کوچک و بزرگ اندام‌های انتهایی همراه است، چالشی جدی در حوزه سلامت محسوب می‌شود. این بیماری که در زنان شیوع بیشتری دارد، با علائمی چون آرترالژی، تورم، قرمزی و محدودیت دامنه حرکتی مفاصل خود را نشان می‌دهد و می‌تواند ناشی از پاسخ‌های ایمنی سلولی و هومورال باشد.

زهرا اکبری جونوش فارغ‌التحصیل دکتری از دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، با راهنمایی افشین آماری و با حمایت بنیاد ملی علم ایران در رساله دکتری خود به «بررسی راهکاری نوین برای غلبه بر محدودیت‌های درمان فعلی آرتریت روماتوئید» پرداخته است.

اکبری جونوش در تشریح این بیماری گفت: در حال حاضر درمان قطعی برای آرتریت روماتوئید وجود ندارد، اما داروی متوتروکسات (MTX) به‌عنوان مؤثرترین و سریع‌الاثرترین داروی اصلاح‌کننده بیماری (DMARD) خط اول درمان محسوب می‌شود. متوتروکسات با اثرات ضدتکثیر، ضدمتابولیک و ضدالتهابی منحصربه‌فرد خود، با تعدیل نفوذ سلول‌های ایمنی و التهابی مانند نوتروفیل‌ها، مونوسیت‌ها، ماست‌سل‌ها، سلول‌های کمکی T (Th) و لنفوسیت‌های B در سینوویوم مفصل، می‌تواند به‌طور قابل توجهی سطح سایتوکین‌های پیش‌التهابی را کاهش دهد.

وی در ادامه به چالش‌های درمان با متوتروکسات اشاره کرد: با وجود اثربخشی این دارو، درمان طولانی مدت با آن، معمولاً با کاهش تدریجی کارایی و شروع مقاومت دارویی همراه است. افزایش دوز یا دفعات تجویز دارو می‌تواند اثربخشی را تاحدی بازیابی کند، اما این رویکرد با افزایش چشمگیر عوارض جانبی مانند سرکوب سلولی، اختلال عملکرد کبد، بثورات پوستی و سایر مشکلات همراه است. مطالعات نشان داده‌اند که حفظ غلظت پایین متوتروکسات در پلاسما می‌تواند در کنترل التهاب مؤثر باشد. یکی از راهکار‌های پیشنهادی، طراحی نانو پلتفرم‌های دارورسانی متوتروکسات است.

این پژوهشگر با اشاره به مطالعه خود افزود: در مطالعه حاضر، ما اثر داروی متوتروکسات را هنگامی که در نانوذرات اگزوزوم مشتق از سلول‌های بنیادی مزانشیمی وارتون ژلی بند ناف، متصل به اسید هیالورونیک، محبوس شده است، در مدل موش آزمایشگاهی آرتریت روماتوئید مورد بررسی قرار دادیم. هدف از این رویکرد، بهبود هدفمندی دارو، کاهش عوارض جانبی و افزایش اثربخشی درمانی متوتروکسات از طریق سیستم دارورسانی نوین است.

وی ادامه داد: این مطالعه نشان داد که درمان ترکیبی با اگزوزوم‌های مشتق از سلول‌های بنیادی مزانشیمی، متوتروکسات و اسید هیالورونیک به طور مؤثری شدت آرتریت را در مدل موش آزمایشگاهی بزرگ کاهش داد. درمان سایتوکین‌های پیش‌التهابی IL-۱۷، TNF-a و بیان T-bet، RORgT، MALAT۱، MMP۹، MMP۱۳ را کاهش داد، درحالی‌که TGF-B، Foxp۳، GATA۳، LncRNA-P۲۱را افزایش داد.

اکبری جونوش در پایان خاطرنشان کرد: شاخص‌های بالینی و هیستوپاتولوژیک بهبود یافتند، که نشان می‌دهد اگزوزوم/متوتروکسات/ اسید هیالورونیک ممکن است یک رویکرد درمانی‌ امیدوار‌کننده برای آرتریت روماتوئید باشد.